SPIRITUELE KUNST

We kunnen niet over kunst praten zonder ook over schoonheid te praten. Want de zoektocht naar schoonheid en haar uitdrukking in vorm is een van de belangrijkste redenen voor het bestaan van kunst. Op materialistisch en oppervlakkig niveau wordt kunst vaak gebruikt om te verleiden en te vermaken, maar door de geschiedenis heen zien we dat kunst ook bewust is ingezet als een geestelijk hulpmiddel om ons te doen ontwaken voor de schoonheid van de ziel in het hart van het heelal, en ook de schoonheid in elke menselijke ziel.

Het is misschien waar dat de grootste artistieke prestaties uit het verleden tot bloei zijn gekomen als uitdrukking van de religieuze impuls. Maar het geestelijk leven omvat een veel breder panorama van menselijk denken, streven en handelen dan het puur religieuze. Schoonheid kan in alles worden waargenomen, en kunstenaars van alle disciplines hebben dit altijd al geweten. Of we nu kijken naar muziek, schilderkunst, drama, poëzie of dans, er zijn talloze voorbeelden van componisten, kunstenaars, acteurs, schrijvers en choreografen wier werk geïnspireerd is door de ziel. Ze hebben de mythische gebeurtenissen Zij hebben mythische gebeurtenissen, die eeuwig de grote archetypen van de menselijke psyche uitdrukken, vormgegeven op een wijze die hen voor de eigen tijd betekenis en kracht verleende. Door hun eigen gevoeligheden hebben ze ons allemaal gevoeliger gemaakt voor de wonderen van onze omgeving. Zij hebben ook geworsteld met het mysterie van het zich ontvouwende goddelijke plan en zijn er door hun werk in geslaagd onze gedachten te richten op een constructief gebruik van de nieuwe energieën die een voortdurende uitwerking hebben op de menselijke harten en denkvermogens.

Een prachtig voorbeeld hiervan is de samenwerking van kunstenaar Nicholas Roerich, componist Igor Stravinsky en danser en choreograaf Nijinsky bij het creëren van het beroemde ballet “Le Sacré du Printemps”. Dit veroorzaakte een rel toen het ballet in 1913 voor het eerst in Parijs werd opgevoerd. Toch kunnen we het nu, vele jaren later, zien als een archetypische belichaming van de opkomende energie van orde, ritueel en regeneratie, met het potentieel om nieuw leven, nieuw begrip en nieuwe beschaving te brengen aan een mensheid die op het punt stond door de Eerste Wereldoorlog in 1914 te worden verwoest.

Grote kunst, geestelijk geïnspireerd, is nooit saai. Ze baant altijd nieuwe wegen in ideeën, vaak in stijl en vooral in de evocatie en waarneming van schoonheid. Als zodanig heeft het vaak een aanvankelijk ontwrichtend effect doordat het conventionele houdingen en gangbare opvattingen over smaak afbreekt. Maar als het werkelijk groot is, en dus geestelijk, zal het ook tot nu toe onerkende aspecten van schoonheid en waarheid kunnen onthullen die belichaamd zijn in de universele geest.

Het beste televisiedrama doet precies zo. Toen de Britse scenarioschrijver en journalist Dennis Potter overleed, spraken commentatoren over zijn status als kunstenaar. Zijn werk was altijd controversieel geweest en toonde soms de meer duistere kant van het leven. Toch gebruikte hij, zoals critici duidelijk maakten, zijn kunst met intensiteit en integriteit als spiegel waardoor we onszelf konden zien zoals we werkelijk zijn, zielen ingebed in een materiële wereld met persoonlijkheden die soms kunnen tippen aan de edelste idealen en met zuiverheid de kwaliteiten van de ziel overbrengen, maar die deze op andere momenten kunnen blokkeren.

Het artistieke leven van de mensheid is enorm rijk en gevarieerd. Om een idee te krijgen van de reikwijdte ervan, denk even aan de lange traditie van fantasierijke vertellingen, de Italiaanse renaissanceschilderkunst, de kunst van inheemse volkeren, de Griekse tragedie, de Indiase tempeldans, Beethoven – die grote muzikale apostel van de zoektocht van de mensheid naar vrijheid en haar verwezenlijking, en de vele hedendaagse experimenten in nieuwe vormen van schoonheidsuitdrukking.

Toch zien we dat vanuit geestelijk oogpunt het doel van kunst in wezen iets zeer eenvoudigs is. Dit iets is het besef dat schoonheid krachtig de diepe waarheden van het bestaan kan onthullen; zelfs meer dan dat – op een mysterieuze manier is schoonheid deze diepe waarheid. Zoals Khalil Gibran schreef in De Profeet: “Schoonheid is leven wanneer het leven haar heilig gelaat onthult. Maar jij bent het leven en jij bent de sluier. Schoonheid is eeuwigheid die naar zichzelf in de spiegel kijkt. Maar jij bent de eeuwigheid en jij bent de spiegel.”