Dr. Max Haiven is een schrijver en docent in radicale verbeelding aan de Canada Research Chair. Hij is mededirecteur van het Lakeland University’s ReImagining Value Action Lab. Zijn werk is gewijd aan het helpen herkennen dat onze samenleving het product is van onze  collectieve verbeelding. De radicale verbeelding is die vonk van verschil, verlangen en onvrede die kan worden aangewakkerd tot de vlammen van sociale verandering.

Verbeelding kan worden onderzocht door middel van haar creatieve vermogen of haar psychologische begrippen, maar haar functie als een sociale of sociologische kracht, namelijk hoe de  verbeelding de samenleving vormt en omgekeerd, hoe de samenleving onze verbeelding vormt, is een zeer fascinerende benadering.

Vrij nauw samenwerken met sociale bewegingen, met name degenen die niet bijzonder succesvol waren in het veranderen van de wereld, droeg bij aan het begrijpen hoe mensen in die  bewegingen dachten dat de wereld anders zou kunnen zijn. Hoe zij zich alternatieve toekomsten voorstelden waarnaar zij streefden en hoe zij probeerden die verbeeldingskracht over te dragen op de rest van de samenleving.

Dit onderzoek zou het inzicht in vergelijkbare processen op verschillende gebieden kunnen verrijken. Het economische systeem waaronder we leven, geeft bijvoorbeeld onze verbeelding vorm; het hangt ook af van onze verbeelding. Het is verleidelijk om te denken dat dit systeem de verbeelding genadeloos vernietigt, maar, veel gevaarlijker, de economie waarin we leven hangt eigenlijk af van het hervormen van onze verbeelding, het hervormen van hoe we over onszelf denken en hoe we denken over ons vermogen om bij te dragen aan de samenleving. Het doet dat op vrij diepgaande manieren.

Verbeelding komt dan naar voren als een soort sociale kracht, iets dat niet alleen in onze eigen individuele wezens werkzaam is, maar ook in de gedeelde gebieden van betekenisgeving en  zingeving in de samenleving als geheel. 

Er is een soort feedbacklus in werking: aan de ene kant hebben we een verbeelding van de wereld, een begrip van de sublieme complexiteit die we elke dag tegenkomen. We moeten op de een of andere manier een mentaal beeld of een reeks in elkaar grijpende mentale beelden creëren over wat het betekent om een agent te zijn, wat het betekent om een subject te zijn, wat het betekent om te handelen in een wereld die ons begrip te boven gaat. Die verbeelding van de wereld leidt tot verschillende vormen van actie die we in het dagelijks leven ondernemen en die actie draagt dan bij aan de voortdurende hervorming van de samenleinstellinving. Omgekeerd beïnvloedt en hervormt de maatschappij onze verbeelding op vele manieren.

Theorieën over de radicale verbeelding zijn bijzonder interessant. Het gaat om de radicale verbeelding van mensen die radicaal zijn, die geloven dat we de samenleving fundamenteel kunnen en moeten veranderen. De radicale verbeelding heeft echter ook een iets andere valentie, in de termen van een andere erfgenaam van de psychoanalytische traditie, de Frans-Griekse theoreticus Cornelius Castoriadis. Castoriadis is gebaseerd op de Latijnse wortel van het woord “radicaal” -  afkomstig van de wortels. Hij ziet de radicale verbeelding als een tektonische en eeuwige kracht die aan het werk is, die niet alleen binnen elk individueel onderwerp werkt, maar ook in de kern van de samenleving. Wat is dan de verhouding tussen de verbeelding van individuen en de denkbeeldige structuren die we creëren om te kunnen samenleven, de sociale verbeelding of het rijk van de sociale verbeelding? Voor Castoriadis is de radicale verbeelding een magma-achtige substantie die het vermogen heeft om op bepaalde momenten uit te barsten en de vertrouwde sociale instellingen weg te vagen, als een vulkaan die uitbarst, en ze te vervangen.   §

Klik hier voor een video presentatie en transcript 
Wereld Goedewil Nieuwsbrief 2022 #3 - Op zoek naar een nieuwe cultuur