Het denken, evenals de energie en de middelen (kapitaal, arbeid, creativiteit, enzovoort), die gericht zijn op het oplossen van de grote problemen waarmee onze onderling afhankelijke wereld wordt geconfronteerd, worden nog steeds grotendeels gemotiveerd door concurrentie tussen afzonderlijke entiteiten die voornamelijk zijn gewijd aan hun eigen belangen (bedrijven en natiestaten onder andere). Tegelijkertijd is er echter een overvloed aan energie gericht op het opbouwen van meer coöperatieve en rechtvaardige verhoudingen. De focus en creativiteit van veel van deze initiatieven zijn enkele van de meest bemoedigende aspecten van deze tijd.
De meeste initiatieven met als doel het oplossen van wereldproblemen, richten zich op materiële oplossingen. Gezien de materiële focus van het eeuwenlange tijdperk waaruit we voortkomen, is dit niet verwonderlijk. Er is minder erkenning van de noodzaak om de geest en kwaliteit van verhoudingen, aspiraties en perspectieven die de problemen veroorzaken, te transformeren.[1]
Het besef dat de evolutionaire crisis waarmee we als soort worden geconfronteerd in wezen een spirituele crisis is, is de afgelopen decennia gestaag gegroeid. Zoals Otto Scharma van het Massachusetts Institute of Technology opmerkt: “Je kunt het systeem niet veranderen tenzij je de denkwijze of het bewustzijn verandert van de mensen die dat systeem uitvoeren. De echte vraag is: hoe doe je dat?’ [2]
De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (DOD) van de VN, die door alle landen zijn overeengekomen, worden soms beschouwd als een vergissing in hun focus op kwantificeerbare materiële doelen – omdat de diepgaandere veranderingen missen die nodig zijn in bewustzijn en in het afleiden van de aandacht weg van de kritische vraag: ‘Hoe verander je gevestigde denkrichtingen?’
De DOD's slaan in wezen een brug van de materieel gerichte geest van het heden naar iets nieuws. Zonder op enige wijze geaard te zijn in de denkwijze van de vorige regeringen, zouden belangrijke sectoren van het bedrijfsleven en de industrie, beroepsorganisaties en lokale autoriteiten (de machtscentra van moderne samenlevingen) hen nooit als iets anders dan ambitieus en visionair hebben beschouwd, en zouden ze zeker niet de doelen hebben onderschreven en zich ermee hebben beziggehouden in de mate waarin ze dat momenteel doen.
Het nieuwe, en sommigen zouden zeggen ‘spirituele’ of (zoals de VN het zegt, ‘transformationele’) element in de Doelstellingen is dat ze onderling afhankelijk zijn. Met andere woorden, het is een benadering van het hele systeem van de menselijke ontwikkeling en het aanpakken van de problemen van de mensheid, gericht op het begrijpen van de rechten en vrijheden van alle menselijke wezens, naast een erkenning dat de Doelstellingen van toepassing zijn op zowel lokaal ook op mondiaal niveau. Ze proberen ook uitdagingen in arme en rijke gebieden aan te pakken. Deze geïntegreerde benadering leidt naties en volkeren naar het fundamentele besef dat de Aarde Eén is en de Mensheid Eén – en de problemen waarmee we worden geconfronteerd, vereisen dat we vanuit dat perspectief denken en plannen.
Het is ook vermeldenswaard dat er doelstellingen en streefdoelen zijn die gericht zijn op een transformatie van waarden, zoals Doelstelling 12 om ‘duurzame consumptie- en productiepatronen te waarborgen’. Dit vereist wijdverspreide publieke veranderingen in het begrijpen van wat waardevol en wenselijk is. Het heeft bijvoorbeeld geleid tot het Nationaal Programma voor duurzame consumptie van de Duitse federale overheid, dat tot doel heeft ervoor te zorgen dat consumenten een ruime keuze hebben aan milieuvriendelijke en sociaal verantwoorde producten en diensten.[3]
De landbouw, de voedselproductie en de distributie zijn onderhevig aan verandering door lokale en wereldwijde problemen van honger, gezondheid, biodiversiteitsverlies, milieuvervuiling en de groeiende kloof tussen extreme rijkdom en extreme armoede. Ze worden ook getransformeerd door een die visie van het hele systeem. Hoewel veranderingen in een veel langzamer tempo plaatsvinden dan velen zouden willen, zijn dit gebieden waar een nieuwe spiritualiteit van heelheid en integratie een aanzienlijke impact begint te hebben.
Vanuit het perspectief van de Tijdloze Wijsheid weerspiegelen de onderling afhankelijke crises van honger, slechte voeding en verwoesting van het milieu de noodzaak om de kwaliteit van de verhoudingen binnen de menselijke familie en tussen de verschillende natuurrijken te transformeren. Maar zoals Scharma vraagt – hoe doen we dit, en doen we het in verhouding, wanneer het echt een vermogen vereist om te denken en deel te nemen aan het leven vanuit het perspectief van de ziel of de Boeddha-aard? Gezien door het brandpunt van acht ‘Acupunctuurpunten voor Sociale Hervorming’ (waaronder de Aarde, Voedsel & Klimaatrechtvaardigheid; Consumptie en Planetair Welzijn; en Bestuur en Democratie), exploiteert het Presencing Institute een breed scala aan laboratoria met deelnemers van over de hele wereld die experimenteren met technieken om ‘onderliggende besturingssystemen te transformeren van ego-systeem naar een ecosysteem-bewustzijn.’ [4]
Baanbrekende boeren, voedingsdeskundigen en denkers met een breed scala aan inheemse, spirituele en ethische achtergronden hebben decennialang methoden van de landbouw ontwikkeld die zich richten op de kwaliteit van het geproduceerde voedsel en op zorg voor en liefde voor de natuur. Hun ontdekkingen beginnen nu een impact te hebben op nationale en wereldwijde plannen voor een duurzamere en regeneratieve benadering van de landbouw. Een van de meest invloedrijke leiders hierin is de door Rudolf-Steiner geïnspireerde biodynamische landbouwbeweging, die benadrukt dat agricultuur “niet alleen gaat over het cultiveren van landbouwgrond, het verwerken en verhandelen van goed voedsel, maar ook over de ontwikkeling van mens en aarde”. De Biodynamische Federatie Demeter International, met hoofdkantoor in Darmstadt, Duitsland, vertegenwoordigt 36 nationale organisaties met meer dan 7.000 boeren in 65 landen.[5] Zoals de aan de Harvard Divinity School verbonden wetenschapper, Dan McKanan, opmerkt, is de hele milieubeweging ‘verrijkt door de antroposofie’ in die mate dat biodynamische landbouw nu een belangrijke speler is in de biologische beweging.[6]
SEKEM is gevestigd in de Egyptische woestijn en is geïnspireerd door het antroposofisch denken. Werkend met een algemene visie op het opzetten van een ‘Economie van liefde’, omvat het een netwerk van biodynamische boerderijen, handelsbedrijven die biologische en biodynamische producten produceren, een Waldorf School en een gemeenschapsschool voor kinderen uit kansarme groepen, evenals de Heliopolis University voor Duurzame Ontwikkeling. Toen de oprichter in 1975 vanuit Oostenrijk terugkeerde naar zijn thuisland Egypte, werd hij geïnspireerd om een programma voor sociale, culturele en spirituele vernieuwing op te zetten, waarbij Steiners ideeën werden vermengd met de islam en het oude Egyptische denken – de naam SEKEM betekent ‘vitaliteit van de zon.’ [7]
Misschien wel het meest opvallende voorbeeld van een opkomend spiritueel bewustzijn dat van invloed is op benaderingen van duurzame ontwikkelingsdoelstellingen op het gebied van voedselproductie, voeding en armoedebestrijding is de Conscious Food Systems Alliance – ‘een beweging van voedsel-, landbouw- en bewustzijnsbeoefenaars’ bijeengeroepen door het VN-ontwikkelingsprogramma. Het lidmaatschap omvat een diversiteit aan groepen zoals Food Sense Wales – gericht op het beïnvloeden van hoe voedsel in Wales wordt geproduceerd en geconsumeerd, het Centre for Indigenous Knowledge and Organizational Development in Ghana – het brengen van inheemse perspectieven op gemeenschapsontwikkelingswerk, en Lund University Centre for Sustainability Studies in Zweden – ‘een duurzaamheidscentrum van wereldklasse voor onderzoek, onderwijs en impact’. De leden van de alliantie delen het doel om ‘mensen uit alle voedsel- en landbouwsystemen te ondersteunen bij het cultiveren van de innerlijke capaciteiten die systemische verandering en regeneratie activeren’. Het transformeren van voedselsystemen, zo suggereert de Alliantie, vereist werk ‘niet alleen aan beleid, onderzoek en projectimplementatie, maar ook aan de innerlijke drijfveren van individueel, collectief en institutioneel gedrag.’ [8]
Van kleine lokale groepen tot grote initiatieven op mondiaal niveau, er is vandaag een groeiend gevoel van wereldwijde verantwoordelijkheid en een goed aangescherpte wil om te denken en te handelen in termen van het welzijn van hele systemen. §
1. BBC Radio 4, Shared Planet (1 October 2013)
2. The Conscious Food Systems Alliance, Transforming Food Systems from Within
3. BMEL, National Programme for Sustainable Consumption
4. u-school, Acupuncture Points
5. Biodynamic Federation, Demeter
6. D. McKanan, Eco-Alchemy: Anthroposophy and the History and Future of Environmentalism. University of California Press, 2018, pp. xv – xv
7. Sekem
8. The Conscious Food System Alliance
