De Kunst van Geestelijk Evenwicht

Beste medwerk(st)er,

Volgens de herinneringen van een jarenlang lid van de Theosofische Beweging werd Helena Blavatsky eens benaderd door een jonge vrijwilliger met een vraag die na een groepsdiscussie onbeantwoord was gebleven. De vraag luidde: “Wat is het belangrijkste dat nodig is bij de studie van de theosofie?” Blavatsky antwoordde: “gezond verstand.” De vrijwilliger vroeg vervolgens wat het op één na belangrijkste was, waarop Blavatsky antwoordde: “gevoel voor humor.” Toen men er bij haar op aandrong ook het derde belangrijkste te noemen, reageerde Blavatsky: “gewoon nóg meer gezond verstand!”  ¹

Het antwoord van HPB bevat, naast een bewijs van haar levendige humor, de sleutel tot het behouden van geestelijk evenwicht op het "smalle, messcherpe pad" dat naar het rijk van de ziel leidt. Maar hoewel de meeste mensen wel een aangeboren begrip hebben van wat "gezond verstand" is, wordt dit steeds esoterischer naarmate men er meer over nadenkt. De boeken van Alice Bailey verwijzen naar het 'gezond verstand' van  het denkvermogen en naar de functie van het analyseren en synthetiseren van informatie die door de vijf zintuigen wordt overgebracht. Maar ze verklaren ook dat het denkvermogen zelf gebruikt kan worden als een zintuig, in staat om dingen van een hoger gebied waar te nemen.

Esoterische ontwikkeling vereist dat het denkvermogen in twee richtingen werkt, zodat de innerlijke en uiterlijke bestaansgebieden met elkaar in verband kunnen worden gebracht en als een verenigd, evenwichtig geheel kunnen worden waargenomen. Gezond verstand is van onschatbare waarde in dit proces als de analytische samenvoeger van alle prikkels – het duidt op psychologisch evenwicht, en dit wordt in stand gehouden door wat Blavatsky beschouwde als het op één na belangrijkste aspect van geestelijke ontwikkeling: "een gevoel voor humor". Zoals we weten, roept humor vaak gelach op, wanneer het ego als het ware tijdelijk is bevrijd van vereenzelviging met de vorm, waardoor een gevoel van vrijheid ontstaat en het vermogen om de dingen vanuit een meer afstandelijk en verruimd perspectief te bezien. Met betrekking tot esoterische training is een goed gevoel voor humor een een wezenlijke evenwicht brengende kracht die de aspirant helpt om begoocheling te verdrijven en de valkuilen van fanatisme te vermijden.

Wanneer we nog een stapje verder gaan, onthult de oorspronkelijke betekenis van 'humor' veel over het evenwicht brengende vermogen ervan . Het woord is ontleend aan het Latijnse woord voor lichaamssap. De oude Grieken gingen ervan uit dat er vier belangrijke lichaamssappen of “humeuren” zijn die geassocieerd worden met specifieke persoonlijkheidskenmerken. De combinatie van deze vier toestanden werd verantwoordelijk geacht voor iemands algemene temperament – de oorspronkelijke betekenis van temperament is 'het vermengen of in de juiste toestand brengen, het aanpassen of herstellen van de juiste verhoudingen'. Zo bezien werd ziekte veroorzaakt door een onbalans van de vier lichaamssappen, die in evenwicht gebracht moest worden om de volledige gezondheid te herstellen.

Het is interessant te vermelden dat de National Library of Medicine een online tentoonstelling organiseert welke onderzoekt hoe de taal van deze vier “humeuren” doordringt in de literaire werken van Shakespeare: En daar zit humor in.² In de tijd van Elizabeth was 'humorisme', zoals onderwezen door de artsen van het oude Griekenland, nog steeds de dominerende medische theorie. Volgens de tentoonstelling werden de humeuren beschouwd als 'verbonden met hemellichamen, seizoenen, lichaamsdelen en levensfasen'. Via de bloedbaan brachten ze 'de kern-emoties van woede, verdriet, hoop en angst voort – de emoties die zo krachtig worden overgebracht in Shakespeares komedies en tragedies'. De National Library of Medicine ziet een verband tussen Shakespeares tijd en de onze in het algemene inzicht dat ‘emoties gebaseerd zijn op biochemie en dat medicijnen kunnen worden gebruikt om psychisch lijden te verlichten’.

Hoewel dit gezichtspunt geneeskunde beperkt tot het domein van effecten, wordt in het Waldorf-onderwijs een meer oorzakelijke benadering toegepast om de vier menselijke temperamenten in balans te brengen, in overeenstemming met de leer van Rudolf Steiner. "Temperament," zei Steiner, "staat tussen de dingen die een mens verbinden met een voorouderlijke lijn en de dingen die de mens met zich meedraagt uit eerdere incarnaties." ³

Het Waldorf-onderwijs besteedt veel aandacht aan het harmoniseren van de vier temperamenten tot wat kan worden beschouwd als een goed en gezond "gevoel voor humor" – de kwaliteit die HPB beschouwde als het op één na belangrijkste dat nodig is voor esoterische training. En wanneer dit wordt gecombineerd met het eerste en derde belangrijkste – het gezonde verstand – bereikt de leerling dat allerbelangrijkste doel op het pad: geestelijk evenwicht – een dynamiek die prachtig voor ons wordt weergegeven in de beweging van de gyroscoop.

We zouden de 'dynamische stabiliteit' van de gyroscoop kunnen gelijkstellen aan de 'onwrikbare wil' van die vergeestelijkte mensen die een innerlijke rust in het centrum van hun wezen hebben bereikt. Zulke mensen herkennen hun eigen centrum in relatie tot dat van anderen en tonen zo een dynamisch sociaal bewustzijn. Zij weten hoe zij psychologische ruimte met anderen moeten delen – waarbij zij alle relaties in een staat van vreugdevolle, spirituele spanning houden. En waar we de gyroscoop zijn oriëntatie zien behouden, ongeacht hoe het frame eromheen wordt bewogen, zien we bij hoogontwikkelde mensen een onwankelbare afstemming op hun spirituele bron, hoezeer de beukende krachten van de omgeving hen ook proberen af te leiden.

Wat betreft de zuivere fysica van gyroscopische beweging was Eric Laithwaite een groot autoriteit op dit gebied. Hij werd bekend als de 'Vader van Maglev' vanwege zijn ontwikkeling van de magnetische zweeftechnologie (magnetic levitation) waarop de hogesnelheidstreinen zonder wielen in Japan, Korea en China rijden. Desondanks werd hij als een ketter bestempeld omdat hij volhield dat de gyroscoop een 'levitatievermogen' vertoont dat de wetten van de klassieke natuurkunde tart. ⁴ Recentere suggesties van de fysicus Wal Thornhill stellen dat de spin van de gyroscoop de atoomkernen zodanig verplaatst, dat deze 'sterker beïnvloed wordt door "kosmische aantrekkingskrachten" dan door de zwaartekracht van de aarde, en er misschien zelfs door wordt afgestoten.' ⁵ Deze verklaring wordt hier aangehaald omdat zij een naadloze verbinding is tussen de exoterische en esoterische wetenschap; tevens biedt zij een sleutel tot het begrijpen van de subjectieve overeenkomsten met levitatie."

Vanuit het perspectief van de esoterische psychologie moet de ‘substantie van het denkvermogen’ in een staat van ritme of harmonieuze vibratie worden gebracht. Het is ‘ het bereiken van het punt van volmaakte balans en evenwicht. Dit punt van volmaakte balans produceert dan… [onder andere]… de bevrijding van de essentie die door de vorm wordt ingesloten.’⁶ Door de verzoening of het in evenwicht brengen van de psychologische krachten en tegenkrachten die op de lagere manifestatieniveaus werkzaam zijn, wordt het bewustzijn bevrijd langs het ‘smalle, vlijmscherpe pad’ (het nobele middenpad van de Boeddha) dat tussen de paren van tegenstellingen naar het rijk van de ziel leidt. Paradoxaal genoeg reizen pelgrims op dit pad door stil te staan. Door meditatie, studie en dienstbaarheid wordt de draaiing van alle atomaire levens waaruit hun openbaringslichamen bestaan, versneld tot het punt waarop hun greep op het bewustzijn wordt opgeheven. Dan, in de woorden van Alice Bailey: “Wanneer het punt van ritme of evenwicht bereikt wordt in een zon­nestelsel, in een gebied, in een straal, in een oorzakelijk lichaam en in een fysiek lichaam, wordt de bewoner van de vorm uit zijn gevangenis vrijgelaten; hij kan zich terugtrekken naar zijn bron van oorsprong en is bevrijd van het omhulsel dat tot nu toe als gevangenis is opgetre­den; hij kan ontsnappen aan een omgeving waarvan hij gebruik heeft gemaakt voor het verkrijgen van ervaring en als een strijdperk tussen de paren van tegenstelling.” ⁷

In deze moeilijke overgangsperiode staat de mensheid voor de collectieve uitdaging om de tegenstellingen in evenwicht te brengen en veilig het tijdperk van Waterman in te gaan. Het is daarom bemoedigend te weten , dat in deze tijd van overgang waar de wereld nu doorheen gaat, de invloed van Libra (Weegschaal) - het teken van evenwicht en balans,  –"zich steeds sterker zal doen gevoelen en in de planetaire horoscoop een machtspositie innemen ", zoals een van de Meesters van Wijsheid het kort geleden noemde". ⁸ Laten we, terwijl de krachten van politieke polarisatie samenlevingen over de hele wereld verdelen en verwoesten, hoop putten uit dit feit en erop vertrouwen dat de mensheid te zijner tijd het gezond  verstand en het goede humeur zal verwerven die nodig zijn om haar centrum van spiritueel evenwicht te vinden, haar blik tot het licht te verheffen en de grote kernboodschap van dit teken te bevestigen: "Ik kies de weg die tussen de twee grote krachtlijnen leid.”

In de gemeenschap van het Ene Werk,
Hoofdkantoor Groep Lucis Trust

1. Sylvia Cranston, H.P.B: The Extraordinary Life and Influence of Helena Blavatsky, p.337.
2. And there’s the humor of it, National Library of Medicine, www.nlm.nih.gov/exhibition/shakespeare-and-the-four-humors/index.html
3. The Four Temperaments. GA 57: Rudolf Steiner Archive.
4. www.youtube.com/watch?v=NnonSwMn4Ig&t=53s
5. Wal Thornhill, The Long Path to Understanding Gravity, www.youtube.com/watch?v=YkWiBxWieQU
6. A.A. Bailey, Een Verhandeling over Kosmisch Vuur, p.158 (eng.ed.).
7. A.A. Bailey, Een Verhandeling over Kosmisch Vuur, p.159(eng.ed.).
8. A.A. Bailey, Esoterische Astrologie, p.238(eng.ed.).

Bekijk boekje in PDF