Ο MD είναι διπλωμάτης με 12ετή εμπειρία και σήμερα εργάζεται σε θέματα πυρηνικής ενέργειας και αφοπλισμού.

«Επειδή οι πόλεμοι αρχίζουν στο νου των ανθρώπων, γι’ αυτό στο νου των ανθρώπων πρέπει να οικοδομήσουμε την προστασία της Ειρήνης».
Ιδρυτική Πράξη της UNESCO

Ο αφοπλισμός ως όραμα
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου το πνευματικό όραμα και οι προσδοκίες εξακολουθούν να απέχουν από την πραγματικότητα και ο αφοπλισμός εντάσσεται σε αυτή τη δυναμική.

Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών διατηρεί το όραμα επ’ αυτού:

«Άρθρο 1
Σκοποί και αρχές:

1. Να διατηρούν την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια και για να επιτευχθεί αυτό: να παίρνουν αποτελεσματικά συλλογικά μέτρα για να προλαβαίνουν και να απομακρύνουν κάθε απειλή της ειρήνης και για να καταστέλλουν κάθε επιθετική ενέργεια ή άλλης μορφής παραβίαση της ειρήνης και να πετυχαίνουν, με ειρηνικά μέσα και σύμφωνα με τις αρχές της δικαιοσύνης και του διεθνούς δικαίου, διευθέτηση ή διακανονισμό διεθνών διαφορών ή καταστάσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διατάραξη της ειρήνης.

2. Να αναπτύσσουν ανάμεσα στα έθνη φιλικές σχέσεις […] 

3. Να πετυχαίνουν διεθνή συνεργασία για την επίλυση διεθνών προβλημάτων […]

4. Να αποτελούν ένα κέντρο που θα συντονίζει τις ενέργειες των εθνών για την επίτευξη αυτών των κοινών σκοπών.

Ειδικότερα, ένα από τα πιο ουσιαστικά κείμενα για τον αφοπλισμό στον κόσμο είναι το τελικό κείμενο της (πρώτης) Ειδικής Συνόδου για τον Αφοπλισμό ή SSOD-1 (1978). Παρά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι χώρες συμφώνησαν σε συγκεκριμένους στόχους αφοπλισμού που μετά από χρόνια οδήγησαν στις διάφορες συνθήκες, όπως αυτές για τα χημικά όπλα, τα βιολογικά όπλα, το εμπόριο όπλων, την μη διάδοση των πυρηνικών όπλων ή τις πυρηνικές δοκιμές κτλ. Σήμερα, υπάρχουν νέες προκλήσεις (δηλαδή, η βία με πυροβόλα όπλα, η τεχνητή νοημοσύνη ή μια συνθήκη πυρηνικού αφοπλισμού), αλλά αρκετά από αυτά που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης έχουν ήδη εντοπιστεί και συζητηθεί χρόνια πριν. Η Ατζέντα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τον Αφοπλισμό αποτελεί ένα πιο σύγχρονο παράδειγμα για το τι μπορεί να γίνει.

Η τρέχουσα κρίση
Ως γνωστόν, ωστόσο, το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών αντιμετωπίζει μια κρίση ισχύος, όπως και η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει μια κρίση, κι αυτό επιδρά στην αποτελεσματικότητα των μέτρων για τον αφοπλισμό. Καθώς η διπλωματία είναι ακόμα οργανωμένη γύρω από τα έθνη, όλοι σχεδόν οι διπλωμάτες συμμετέχουν στις συναντήσεις με οδηγίες από την πρωτεύουσά τους, οι οποίες συνιστούν μέρος μιας ευρύτερης εθνικής στρατηγικής που δεν αλλάζει ιδιαίτερα με την πάροδο του χρόνου. Δίνεται άφθονος χώρος για νοητικές και προκατασκευασμένες δηλώσεις και ελάχιστος χώρος για την καρδιά. Τα εθνικά συμφέροντα μπαίνουν σε πρώτη μοίρα σε σχέση με μια περισσότερο παγκόσμια προσέγγιση. Τα έθνη εξακολουθούν να θεωρούν ότι είναι οι αρμόδιοι και ότι τα προβλήματα θα πρέπει να επιλυθούν από τη δική τους οπτική διάσταση. 

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπουμε σήμερα: υπάρχουν τουλάχιστον 101 ένοπλες συγκρούσεις που διεξάγονται στον κόσμο[1], σχεδόν μία στις δύο χώρες. Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες βρίσκονται σε άνοδο, με ένα ρεκόρ 2,13 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το 2021[2], ως επί το πλείστον συγκεντρωμένες σε ελάχιστες χώρες, των οποίων τα όπλα αρκούν για να καταστρέψουν τον πλανήτη αρκετές φορές. Η Διάσκεψη για τον Αφοπλισμό δεν μπόρεσε να οδηγήσει σε συναίνεση για τις διαπραγματεύσεις από το 1997, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία βάθυνε τις πολιτικές διαφορές και τη στασιμότητα σε όλα σχεδόν τα φόρουμ για τον αφοπλισμό. Πιο πρόσφατα, ακόμη και η ανθρώπινη επιβίωση τέθηκε σε κίνδυνο όταν αναφέρθηκε η ιδέα ενός πυρηνικού πολέμου από κυβερνητικούς αξιωματούχους κρατών με πυρηνικό εξοπλισμό.

Τα κίνητρα πίσω από αυτήν την πραγματικότητα είναι κατανοητά: έχουμε να κάνουμε με τον φόβο επιβίωσης των εθνών και την «αμυντική ασπίδα» που κατασκευάστηκε προς αντιμετώπισή του. Στη ρίζα του βρίσκεται η πλάνη της χωριστικότητας, που οδηγεί σε καχυποψία και επιφέρει μια αίσθηση απειλής, έτσι ώστε η μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύς να φαντάζει ως η πιο «λογική» απάντηση.

Αντίθετα, ο διάλογος στα πλαίσια διμερών συναντήσεων (τεχνικών όσο και πολιτικών), περιφερειακών ή πολυμερών φόρουμ, επισκέψεων υψηλού επιπέδου, μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και διαπραγματεύσεων για τον αφοπλισμό φαίνεται να χάνει έδαφος. Οι λύσεις βρίσκονται ακόμα εκεί, αλλά λείπει η ενέργεια που θα δράσει καταλυτικά για τις αλλαγές. Όλα αυτά στοιχειοθετούν μια κρίση για την οποία δεν είναι εφικτές οι παραδοσιακές λύσεις κι αυτό είναι κάτι που αναστατώνει κάθε ευαίσθητη ανθρώπινη καρδιά.

Προς την Ειρήνη;
Μια πνευματική άποψη μας δείχνει ότι, για να ξεφύγουμε από αυτήν την στασιμότητα, πρέπει να αποκαλύψουμε μια βαθύτερη προοπτική, με την Αγάπη και την Ειρήνη στον πυρήνα μιας ριζικής ώθησης προς την αλλαγή και την Ειρήνη.

Αναμφίβολα, καμία διαπραγμάτευση αφοπλισμού δεν μπορεί από μόνη της να λύσει το πρόβλημα. Έχουμε ανάγκη από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που να αφορά τον αφοπλισμό, τη δικαιοσύνη, το περιβάλλον, το παγκόσμιο χρέος, την πείνα κοκ, θέματα που μπορούν να συνοψιστούν στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Ένα σχέδιο που ίσως θα μπορούσε να συμφωνηθεί είναι μια Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ, της οποίας το Φόρουμ Ειρήνης του Παρισιού αποτελεί ενδιαφέρον παράδειγμα σε εθνικό επίπεδο[3].

Σε κάθε περίπτωση, προκειμένου να επιτευχθεί αυτή η «ενεργητική συγκατάθεση», χρειάζεται αναρρίπιση της εσωτερικής επαφής στις ανθρώπινες καρδιές και πυροδότηση της καλής θέλησης. Σε διπλωματικό επίπεδο, θα πρέπει να αναζητήσουμε και να υποστηρίξουμε χώρους διαλόγου, όπου άνθρωποι θα μπορούν να συναντώνται και αλλαγές να συμβαίνουν.

Εάν δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν άμεσου χαρακτήρα συναντήσεις, θα πρέπει να επιτρέψουμε σε τρίτες χώρες, οργανισμούς ή διαμεσολαβητές, να θεσπίσουν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και διαφάνειας, έτσι ώστε να μπορέσει σταδιακά να διαλυθεί η αρνητικότητα και να εκδηλωθεί το φως της ψυχής.

Η διανοητική περιπλοκότητα και η διπλωματική στασιμότητα σε ότι αφορά τον αφοπλισμό δεν θα πρέπει να μας απογοητεύουν. Πιθανές λύσεις υπάρχουν και οι εμπλεκόμενοι τις γνωρίζουν. Για όσους ενδιαφέρονται, η εσωτερική υποστήριξη τέτοιων γεγονότων συνιστά μια σημαντική υπηρεσία. Για όσους υπηρετούν στο διπλωματικό πεδίο, διόραση και αγάπη είναι εξίσου σημαντικά όσο οι εντολές και οι τύποι, ενώ κάθε γεγονός παρέχει ευκαιρία για την είσοδο ενεργειών και την ενδυνάμωση όλου του πεδίου, ενεργοποιώντας αόρατες δεσμεύσεις και πρόοδο.

Τελικά, η ανθρωπότητα είναι Μία και λαχταρά την Ειρήνη. Ας επιτρέψουμε απλώς να συμβεί.   §

 

1. The Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights, Today’s Armed Conflicts
2. Stockholm International Peace Research Institute, World military expenditure passes $2 trillion for first time
3. Paris Peace Forum

Λήψη του Ενημερωτικού Δελτίου σε μορφή PDF
Αρχική Σελίδα του Ενημερωτικού Δελτίου