Ο Δρ. Μαξ Χέιβεν είναι συγγραφέας και καθηγητής με Ερευνητική Έδρα για την Ριζοσπαστική Φαντασία στον Καναδά. Είναι συνδιευθυντής του ReImagining Value Action Lab του Πανεπιστημίου Lakeland. Το έργο του είναι αφιερωμένο στην προώθηση της αναγνώριση πως η κοινωνία μας είναι προϊόν της συλλογικής μας φαντασίας. Η ριζοσπαστική φαντασία είναι η σπίθα της διαφορετικότητας, της επιθυμίας και της δυσαρέσκειας που μπορεί να αναζωπυρωθεί σε φλόγες κοινωνικής αλλαγής.
Η φαντασία μπορεί να εξεταστεί μέσα από τη δημιουργικής της δυνατότητα ή τις ψυχολογικές τις αντιλήψεις, αλλά η προσέγγιση στην λειτουργία της ως κοινωνικής ή κοινωνιολογικής δύναμης, δηλαδή στο πώς η φαντασία διαμορφώνει την κοινωνία και αντιστρόφως, πώς η κοινωνία διαμορφώνει τη φαντασία μας, είναι πολύ συναρπαστική.
Η στενή συνεργασία με κοινωνικά κινήματα, ειδικά με κάποια που δεν είχαν ιδιαίτερη επιτυχία στο ν’ αλλάξουν τον κόσμο, συνέβαλε στην κατανόηση του πώς οι άνθρωποι αυτοί φαντάζονταν ότι θα μπορούσε να είναι διαφορετικός ο κόσμος. Πώς κατέληξαν να φαντάζονται εναλλακτικά μέλλοντα προς τα οποία προσπαθούσαν να μας οδηγήσουν και πώς προσπαθούσαν να διαδώσουν αυτές τις δυνατότητες του φαντάζεσθαι στην υπόλοιπη κοινωνία.
Αυτή η έρευνα θα μπορούσε να διευρύνει την κατανόηση παρόμοιων διαδικασιών σε διαφορετικούς τομείς. Για παράδειγμα, το οικονομικό σύστημα στο οποίο ζούμε διαμορφώνει τη φαντασία μας, εξαρτάται επίσης από τη φαντασία μας. Είναι δελεαστικό να πιστεύουμε ότι το σύστημα αυτό συνθλίβει ανελέητα τη φαντασία, αλλά, πολύ πιο επικίνδυνα, η οικονομία στην οποία ζούμε εξαρτάται στην πραγματικότητα από το να αναδιαμορφώσουμε εμείς τη φαντασία μας, να αναδιαμορφώνουμε το πώς σκεφτόμαστε τον εαυτό μας και πώς σκεφτόμαστε την ικανότητά μας να συνεισφέρουμε στην κοινωνία. Το κάνει με θεμελιώδεις τρόπους.
Η φαντασία αναδύεται λοιπόν ως ένα είδος κοινωνικής δύναμης, κάτι που λειτουργεί στα βάθη όχι μόνο του δικού μας μεμονωμένου όντος, αλλά και στο κοινό έδαφος της νοηματοδότησης και της αισθητοποίησης στην κοινωνία εν γένει.
Λειτουργεί ένα είδος ανατροφοδότησης: από τη μια έχουμε μια φαντασία του κόσμου, μια κατανόηση της εξαιρετικής πολυπλοκότητας που συναντάμε καθημερινά. Πρέπει να δημιουργήσουμε κάπως μια νοητική εικόνα ή μια σειρά αλληλένδετων νοητικών εικόνων σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι πράκτορας, τι σημαίνει να είσαι υποκείμενο, τι σημαίνει να ενεργούμε σε έναν κόσμο που είναι πέρα από την κατανόησή μας. Αυτή η φαντασία του κόσμου οδηγεί σε διάφορες μορφές δράσης που αναλαμβάνουμε στην καθημερινή ζωή και η δράση αυτή συμβάλλει στη συνέχεια στη συνεχή αναμόρφωση της κοινωνίας. Αντίστοιχα, η κοινωνία επηρεάζει και αναδιαμορφώνει τη φαντασία μας με πολλούς τρόπους.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι θεωρίες της ριζοσπαστικής φαντασίας. Περιλαμβάνουν τη ριζοσπαστική φαντασία ανθρώπων που είναι ριζοσπάστες, που πιστεύουν ότι μπορούμε και πρέπει να μεταμορφώσουμε την κοινωνία εκ θεμελίων. Ωστόσο, η ριζοσπαστική φαντασία έχει επίσης ένα ελαφρώς διαφορετικό νόημα, στο πλαίσιο που παρέχει ένας ακόμη κληρονόμος της ψυχαναλυτικής παράδοσης, ο Ελληνογάλλος θεωρητικός Κορνήλιος Καστοριάδης. Ο Καστοριάδης αντλεί από τη λατινική ρίζα της λέξης «ριζοσπαστικός» – προερχόμενος από τις ρίζες. Αντιμετωπίζει τη ριζοσπαστική φαντασία ως μια τεκτονική και αιώνια δύναμη σε δράση, η οποία ζυμώνεται όχι μόνο μέσα σε κάθε μεμονωμένο υποκείμενο, αλλά και στον πυρήνα της κοινωνίας. Ποια είναι λοιπόν, η σχέση μεταξύ της φαντασίας των ατόμων και των φανταστικών δομών που δημιουργούμε για να μπορέσουμε να ζήσουμε μαζί, την κοινωνική φαντασία ή την σφαίρα του κοινωνικού φαντασιακού; Για τον Καστοριάδη, η ριζοσπαστική φαντασία είναι μια ουσία που μοιάζει με μάγμα με την ικανότητα, σε ορισμένες χρονικές στιγμές, να εκρήγνυται και να σαρώνει τους οικείους κοινωνικούς θεσμούς όπως ένα ηφαίστειο που εκρήγνυται, και να τους αντικαθιστά. §
Κάντε κλικ εδώ για το βίντεο (αγγλικά)
Δελτίο Παγκόσμιας Καλής Θέλησης 2022 #3 – Σε Αναζήτηση μιας Νέας Κουλτουρας
