Η σκέψη, η ενέργεια και οι πόροι (κεφάλαιο, εργασία, δημιουργικότητα κ.ο.κ.) που χρησιμοποιούνται για την επίλυση των σημαντικών προβλημάτων στον αλληλεξαρτώμενο κόσμο μας συνεχίζουν να διέπονται σε μεγάλο βαθμό από τον ανταγωνισμό ανάμεσα σε διαφορετικούς οργανισμούς, προσκολλημένους πρωτίστως στα ίδια συμφέροντα (εταιρείες, έθνη-κράτη κ.ά.). Την ίδια στιγμή, ωστόσο, υπάρχει περίσσεια ενέργεια, επικεντρωμένη στην εγκαθίδρυση περισσότερο συνεργατικών και δίκαιων σχέσεων. Η εστίαση και η ευρηματικότητα πολλών από αυτές τις πρωτοβουλίες αποτελούν μερικές από τις πιο ελπιδοφόρες παραμέτρους των σημερινών καιρών.
Οι περισσότερες πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην επίλυση των παγκόσμιων προβλημάτων εστιάζονται σε υλικές λύσεις. Λαμβάνοντας υπόψη την υλική εστίαση της μακραίωνης εποχής από την οποία βγαίνουμε, κάτι τέτοιο δεν αποτελεί έκπληξη. Υπάρχει λιγότερη αναγνώριση της αναγκαιότητας για τον μετασχηματισμό του πνεύματος και της ποιότητας των σχέσεων, των βλέψεων και των απόψεων που γεννούν τα προβλήματα.[1]
Η κατανόηση ότι η εξελικτική κρίση που αντιμετωπίζουμε ως είδος είναι ουσιαστικά μια πνευματική κρίση αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες. Όπως σημειώνει ο Otto Scharmer (Ότο Σάρμερ) από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), “δεν μπορούμε να αλλάξουμε το σύστημα αν δεν αλλάξουμε τη νοοτροπία ή τη συνείδηση των ανθρώπων που εφαρμόζουν αυτό το σύστημα. Το πραγματικό ερώτημα είναι, πώς το κάνουμε αυτό;'' [2]
Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών, οι οποίοι συμφωνήθηκαν από όλα τα έθνη, θεωρείται μερικές φορές ότι εστιάζουν εσφαλμένα σε ποσοτικά μετρήσιμους υλικούς στόχους, χάνοντας από τη θέα τις βαθύτερες αλλαγές που είναι απαραίτητες στη συνείδηση και στρέφουν την προσοχή μακριά από το κρίσιμο ερώτημα, “Πώς αλλάζουμε τις καθιερωμένες νοοτροπίες;”
Οι ΣΒΑ ουσιαστικά γεφυρώνουν από το υλικά εστιασμένο πνεύμα του παρόντος προς κάτι καινούργιο. Εάν δεν είχαν κάποια βάση στη νοοτροπία του παρελθόντος, οι κυβερνήσεις, οι μεγάλοι κλάδοι των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, οι επαγγελματικοί φορείς και οι τοπικές αρχές (τα κέντρα εξουσίας των σύγχρονων κοινωνιών) δεν θα τους θεωρούσαν ποτέ ως κάτι άλλο εκτός από φιλοδοξίες και οράματα και, σίγουρα, δεν θα είχαν υποστηρίξει και ασχοληθεί με τους στόχους στον βαθμό που το επιχειρούν σήμερα.
Το νέο και κατά κάποιους “πνευματικό” στοιχείο των Στόχων (ή “μετασχηματιστικό”, όπως το θέτουν τα Ηνωμένα Έθνη), έγκειται στο ότι αυτοί είναι αλληλένδετοι. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια ολιστική προσέγγιση της ανθρώπινης ανάπτυξης και αντιμετώπισης των προβλημάτων της ανθρωπότητας, με γνώμονα την κατανόηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών όλων των ανθρώπων, παράλληλα με την αναγνώριση ότι η εφαρμογή των Στόχων αφορά τόσο το τοπικό όσο και το παγκόσμιο επίπεδο, καθώς επιζητούν να αντιμετωπίσουν, εξίσου, τις προκλήσεις σε φτωχές και πλούσιες περιοχές. Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση οδηγεί τα έθνη και τους λαούς στη θεμελιώδη συνειδητοποίηση ότι η Γη είναι μία και η ανθρωπότητα είναι μία, καθώς και ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε απαιτούν να σκεφτόμαστε και να σχεδιάζουμε από αυτή την προοπτική.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι υπάρχουν στόχοι και δεσμεύσεις που αποσκοπούν στον μετασχηματισμό των αξιών, όπως ο στόχος 12 για τη “Διασφάλιση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής”. Αυτό απαιτεί ευρείες αλλαγές στο κοινό όσον αφορά την κατανόηση του τι είναι πολύτιμο και επιθυμητό. Έχει οδηγήσει, για παράδειγμα, στο Εθνικό Πρόγραμμα για τη Βιώσιμη Κατανάλωση από την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση της Γερμανίας, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές θα έχουν μια ευρεία επιλογή από προϊόντα και υπηρεσίες φιλικές προς το περιβάλλον και κοινωνικά βιώσιμες. [3]
Η γεωργία, η παραγωγή και η διανομή τροφίμων μετασχηματίζονται λόγω των τοπικών και παγκόσμιων προβλημάτων της πείνας, της υγείας, της απώλειας της βιοποικιλότητας, της ρύπανσης του περιβάλλοντος και του αυξανόμενου χάσματος μεταξύ ακραίου πλούτου και ακραίας φτώχειας. Μετασχηματίζονται, επίσης, από ένα ολιστικό συστημικό όραμα. Μολονότι οι αλλαγές συμβαίνουν με πολύ πιο αργούς ρυθμούς από ό,τι πολλοί θα επιθυμούσαν, ωστόσο, πρόκειται για τομείς όπου μια νέα πνευματικότητα ολότητας και ολοκλήρωσης αρχίζει να έχει ένα σημαντικό αντίκτυπο.
Από την οπτική της Προαιώνιας Σοφίας, οι αλληλένδετες κρίσεις της πείνας, του υποσιτισμού και της περιβαλλοντικής καταστροφής αντικατοπτρίζουν την ανάγκη μετασχηματισμού της ποιότητας των σχέσεων μέσα στην ανθρώπινη οικογένεια και ανάμεσα στα διάφορα βασίλεια της φύσης. Αλλά όπως διερωτάται ο Σάρμερ – πώς το κάνουμε αυτό, και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα, όταν πραγματικά απαιτεί την ικανότητα να σκεφτόμαστε και να συμμετέχουμε στη ζωή από την οπτική της ψυχής ή της βουδικής φύσης; Μέσα από το πρίσμα οκτώ “Σημείων βελονισμού για κοινωνικό μετασχηματισμό”, (συμπεριλαμβανομένων των σημείων “έδαφος, τρόφιμα και κλιματική δικαιοσύνη”, “κατανάλωση και πλανητική ευημερία” και “διακυβέρνηση και δημοκρατία”), το Ινστιτούτο Presencing διοργανώνει ένα ευρύ φάσμα εργαστηρίων με συμμετέχοντες από όλο τον κόσμο που πειραματίζονται με τεχνικές μετασχηματισμού και μετάβασης των “υποκείμενων λειτουργικών συστημάτων – από την επίγνωση του εγώ-συστήματος (ego-system) στην επίγνωση του οικο-συστήματος (eco-system)”. [4]
Καινοτόμοι αγρότες, διατροφολόγοι και διανοητές από μια μεγάλη ποικιλία γηγενών, πνευματικών και ηθικών καταβολών έχουν, εδώ και δεκαετίες, αναπτύξει προσεγγίσεις στη γεωργία, εστιάζοντας στην ποιότητα των παραγόμενων τροφίμων και στη φροντίδα και την αγάπη για τον φυσικό κόσμο. Οι ανακαλύψεις τους αρχίζουν τώρα να έχουν αντίκτυπο στα εθνικά και παγκόσμια σχέδια για μια πιο βιώσιμη και αναγεννητική προσέγγιση της γεωργίας. Μια από τις πιο σημαντικές ηγετικές πρωτοβουλίες σε αυτό το πλαίσιο είναι το κίνημα της Βιοδυναμικής Γεωργίας, εμπνευσμένο από τον Ρούντολφ Στάινερ, το οποίο τονίζει ότι η αγροτική γεωργία “δεν αφορά μόνο την καλλιέργεια της αγροτικής γης, την επεξεργασία και την εμπορία καλών τροφίμων, αλλά επίσης την ανάπτυξη του ανθρώπου και της γης”. Η Βιοδυναμική Ομοσπονδία Demeter International (BFDI), με έδρα το Ντάρμσταντ της Γερμανίας, εκπροσωπεί 36 εθνικούς οργανισμούς με περισσότερους από 7.000 αγρότες σε 65 χώρες.[5] Όπως επισημαίνει ο Dan McKanan (Νταν ΜακΚάναν), μελετητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, το περιβαλλοντικό κίνημα στο σύνολό του έχει “εμπλουτιστεί από την ανθρωποσοφία”, σε τέτοιο βαθμό που η βιοδυναμική γεωργία αποτελεί πλέον σημαντικό παράγοντα του κινήματος των βιολογικών προϊόντων.[6]
Με έδρα την αιγυπτιακή έρημο, η SEKEM εμπνέεται από την ανθρωποσοφική σκέψη. Ακολουθώντας ένα περιεκτικό όραμα για την εγκαθίδρυση μιας “Οικονομίας της Αγάπης”, περιλαμβάνει ένα δίκτυο βιοδυναμικών αγροκτημάτων, εμπορικές εταιρείες παραγωγής βιολογικών και βιοδυναμικών προϊόντων, ένα σχολείο Waldorf και ένα κοινοτικό σχολείο για παιδιά από μειονεκτούσες ομάδες, καθώς και το Πανεπιστήμιο Heliopolis για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Όταν ο ιδρυτής επέστρεψε από την Αυστρία στην πατρίδα του την Αίγυπτο το 1975, εμπνεύστηκε τη δημιουργία ενός προγράμματος κοινωνικής, πολιτιστικής και πνευματικής ανανέωσης, συνδυάζοντας τις ιδέες του Στάινερ με το Ισλάμ και την αρχαία αιγυπτιακή σκέψη – όπου το όνομα Sekem σημαίνει “ζωτικότητα από τον ήλιο”. [7]
Ίσως το πιο αξιοσημείωτο παράδειγμα μιας αναδυόμενης πνευματικής συνείδησης που επηρεάζει τις προσεγγίσεις των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης για την παραγωγή τροφίμων, τη διατροφή και την εξάλειψη της φτώχειας είναι η Συμμαχία Συνειδητών Συστημάτων Διατροφής – “ένα κίνημα από άτομα που ασχολούνται με τα τρόφιμα, τη γεωργία και τη συνείδηση”, το οποίο συγκλήθηκε από το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Τα μέλη του περιλαμβάνουν ποικίλες ομάδες, όπως το Food Sense Wales, που αποσκοπεί να επηρεάσει τον τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων στην Ουαλία, το Centre for Indigenous Knowledge and Organizational Development στην Γκάνα, το οποίο εισάγει απόψεις αυτοχθόνων στο έργο της κοινοτικής ανάπτυξης και το Lund University Centre for Sustainability Studies, στη Σουηδία – “ένα παγκοσμίου επιπέδου κέντρο αειφορίας για έρευνα, διδασκαλία και εφαρμογή”. Τα μέλη της Συμμαχίας έχουν κοινή επιδίωξη “να υποστηρίξουν ανθρώπους από διάφορα συστήματα παραγωγής τροφίμων και γεωργίας ώστε να καλλιεργήσουν τις εσωτερικές ικανότητες που ενεργοποιούν τη συστημική αλλαγή και την αναγέννηση”. Ο μετασχηματισμός των διατροφικών συστημάτων, σύμφωνα με τη Συμμαχία, απαιτεί εργασία “όχι μόνο στην πολιτική, την έρευνα και την υλοποίηση έργων, αλλά και στις εσωτερικές κινητήριες δυνάμεις ατομικών, συλλογικών και θεσμικών συμπεριφορών”.[8]
Από τις μικρές τοπικές ομάδες μέχρι τις αξιοσημείωτες πρωτοβουλίες σε διεθνέςς επίπεδο, υπάρχει σήμερα ένα αυξανόμενο αίσθημα παγκόσμιας ευθύνης και μια σαφώς διαμορφωμένη βούληση, να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε με όρους ευημερίας συστημικών συνόλων. §
1. BBC Radio 4, Shared Planet (1 October 2013)
2. The Conscious Food Systems Alliance, Transforming Food Systems from Within
3. BMEL, National Programme for Sustainable Consumption
4. u-school, Acupuncture Points
5. Biodynamic Federation, Demeter
6. D. McKanan, Eco-Alchemy: Anthroposophy and the History and Future of Environmentalism. University of California Press, 2018, pp. xv – xv
7. Sekem
8. The Conscious Food System Alliance
Κατεβάστε το PDF του Ενημερωτικού Δελτίου
Μεταβείτε στην αρχική σελίδα του Ενημερωτικού Δελτίου
