Λεωνίδας Ζούδρος
Το ταξίδι στη συνείδηση και τον κόσμο των εννοιών περιλαμβάνει τον προσδιορισμό των τρόπων σκέψης και την βαθιά έρευνά τους προκειμένου να κατανοήσουμε την κρυφή μεταξύ τους σχέση και τα υποκείμενα αίτιά τους. Και αυτή η έννοια της αναγνώρισης των προτύπων τής σχέσης είναι επίσης μεγάλης σημασίας στο βασίλειο της «σκληρής» επιστήμης – φυσική, χημεία, βιολογία κ.τ.λ. όπου τα μοτίβα στη φύση και στον κόσμο γύρω μας διερευνώνται και δημιουργούνται αντίστοιχα μοντέλα προκειμένου να μας βοηθήσουν να τα κατανοήσουμε και να τα εξηγήσουμε.
Στην τελευταία αυτή περίπτωση, τα μαθηματικά χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μοντέλων με σύμβολα και εξισώσεις. Και η έλευση των υπερυπολογιστών που μπορούν να εκτελέσουν δισεκατομμύρια υπολογισμούς το δευτερόλεπτο έχει φέρει τεράστιες εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα μέσω της διερεύνησης της πολύπλοκης δυναμικής. Αυτό κορυφώθηκε στο λεγόμενο σύνολο Mandelbrot το 1980. Οι εικόνες του συνόλου Mandelbrot δημιουργούνται με την τροφοδότηση μιγαδικών αριθμών σε μια απλή εξίσωση. Κάθε φορά που ένας αριθμός τροφοδοτείται στην εξίσωση, σύμφωνα με έναν απλό κανόνα, το αποτέλεσμα είτε απορρίπτεται είτε ανατροφοδοτείται στην εξίσωση και επαναλαμβάνεται. Κάθε ένα από τα εκατομμύρια των αποτελεσμάτων της επαναλαμβανόμενης εξίσωσης αντιμετωπίζεται ως μια εικόνα συντεταγμένων, και τα εικονοστοιχεία χρωματίζονται ανάλογα με το πόσο γρήγορα η αλληλουχία αποκλίνει.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό:
Το σύνολο Mandelbrot έχει αυτο-ομοιότητα σε κάθε κλίμακα μεγέθυνσης μέχρι το άπειρο.
Ο όρος που χρησιμοποίησε αυτός που τα ανακάλυψε, ο Benoit Mandelbrot, για να περιγράψει αυτές τις εξισώσεις ήταν «φράκταλ» (μορφοκλασματικό σύνολο ή μορφόκλασμα), από το fractus=κλάσμα. Η γεωμετρία που αναδύεται μέσα από αυτά είναι γνωστή ως κλασματική γεωμετρία. Με απλά λόγια, ένα φράκταλ είναι ουσιαστικά ένα «τραχύ ή κατακερματισμένο γεωμετρικό σχήμα που μπορεί να χωριστεί σε τμήματα, καθένα από τα οποία είναι συχνά ένα μειωμένου μεγέθουςαντίγραφο του συνόλου, μια ιδιότητα που ονομάζεται αυτο-ομοιότητα». Καθώς κάποιος προχωρά σε όλο και πιο λεπτότερη ανάλυση της εικόνας του συνόλου Mandelbrot, εμφανίζονται αυτο-όμοιες –αν και όχι ακριβώς όμοιες– εικόνες, του συνόλου.
Ακολουθώντας το παράδειγμα του συνόλου Mandelbrot, έχει ανακαλυφθεί ότι ορισμένα είδη των εξισώσεων παράγουν αποτελέσματα που, όταν τα οπτικοποιήσουμε, έχουν μια παράξενη ομοιότητα με τις μορφές που βρίσκονται στη φύση.
Η παρουσία των φράκταλ στη φύση είναι ένα εντυπωσιακό και αδιαμφισβήτητο γεγονός.
Αυτό, από μόνο του λειτουργεί ως μια πρώτη ένδειξη της αξίας τους ως μέσου για την έρευνα στη σφαίρα του πνεύματος και της συνείδησης. Μια βασική πνευματική αρχή που έχει δοθεί από την Έλενα Π. Μπλαβάτσκυ είναι ότι «Ύλη είναι το πνεύμα στην κατώτατη συχνότητα δόνησης και πνεύμα είναι ύλη στην ανώτατη συχνότητα δόνησης». Ως εκ τούτου, το πνεύμα βρίσκεται εκφραζόμενο σε μορφή στον κόσμο γύρω μας και έτσι οι ανακαλύψεις που γίνονται σχετικά με τη γεωμετρία των φράκταλ, όπως αυτή ισχύει για την ύλη, θα πρέπει επίσης να ισχύει και για το πνεύμα. Εάν, δηλαδή, οι υλικές μορφές είναι η φυσική όψη του πνεύματος, τότε οι ιδιότητες και οι ποιότητες των φράκταλ που ενυπάρχουν στην ύλη θα πρέπει να έχουν ένα πνευματικό ομόλογό τους.
Η μαθηματική πηγή των φράκταλ, συνεπώς, αποτελεί μια κυανοτυπία, ένα μοντέλο, ένα πρότυπο, και μπορεί ως εκ τούτου να βοηθήσει στην αποκάλυψη πολύτιμων πληροφοριών για το τι κρύβεται πίσω από τη μορφή, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το μοντέλο εκδηλώνεται στην τρισδιάστατη πραγματικότητα. Υποστηρίζει την ιδέα ότι ο φαινομενικός κόσμος γύρω μας και όλες οι μορφές σε αυτόν είναι ακριβώς αυτό: μια μερική, τρισδιάστατη εντύπωση μιας πολύ πιο περιεκτικής πραγματικότητας, επεκτεινόμενης σε άλλες διαστάσεις μη προσβάσιμες σε μας μέσω των αισθήσεών μας. Τούτο ξεκλειδώνει έναν εντελώς νέο τρόπο να βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας:
Αν αυτό το υπέροχο δισδιάστατο σχήμα προκύπτει από τη χάραξη της συμπεριφοράς ενός άπειρου αριθμού σημείων καθώς γλιστρούν από τη μία διάσταση στην άλλη, τι σημαίνει αυτό, λοιπόν, για το τρισδιάστατο σχήμα;
Δεν είναι πιθανόν, καθώς κοιτάμε τον κόσμο γύρω μας, να βλέπουμε αντικείμενα που αναδύονται στην κοσμική τρισδιάστατη πραγματικότητά μας από κάποιαν άλλη (μεγαλύτερη) ή δια-διαστασική πραγματικότητα;
Τα τελευταία περίπου εκατό χρόνια, και ειδικά οι τρεις τελευταίες δεκαετίες, έχουν δει την εμφάνιση ενός εντυπωσιακού αριθμού θεωριών από υψηλά καταρτισμένους επιστήμονες οι οποίοι, μέσα από αυστηρή επιστημονική μέθοδο και πειράματα φαίνεται να συγκλίνουν σε ένα μοντέλο του λεγόμενου φυσικού μας κόσμου πολύ διαφορετικό από το άκαμπτο, μηχανιστικό, Νευτώνειο μοντέλο που επικρατούσε για αιώνες.
Ένα από τα ευρήματα με τις πιο εκτεταμένες επιπτώσεις σχετίζεται με αυτό που είναι γνωστό στην κβαντική μηχανική ως «κατάσταση κενού». Αυτό το «κενό» δεν είναι κενό – είναι ένα πεδίο άπειρης ενέργειας, από το οποίο φευγαλέα ηλεκτρομαγνητικά κύματα και σωματίδια εμφανίζονται και εξαφανίζονται. Τα κύματα σε αυτό το πεδίο μοιάζουν πολύ με τους κυματισμούς στην επιφάνεια μιας λιμνούλας, μόνο που στην περίπτωση αυτή η λιμνούλα είναι ολόκληρο το σύμπαν.
Μία από τις αμέτρητες συνέπειες προς εξέταση σχετικά με την κυματική φύση αυτής της «κατάστασης κενού» είναι το γεγονός ότι όλα τα κύματα κωδικοποιούν και μεταφέρουν πληροφορίες. Κάθε συνάντηση μεταξύ των κυμάτων καταλήγει σε πρότυπα παρεμβολής, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ως μια σταθερή συσσώρευση πληροφοριών, με σχεδόν άπειρη ικανότητα αποθήκευσης. Αυτό σημαίνει ότι, θεωρητικά, αυτή η «κατάσταση του κενού» είναι ουσιαστικά ένα πλέγμα επί του οποίου θα μπορούσε να γραφούν συνεκτικά πρότυπα, ενδεχομένως αντιπροσωπεύοντας συνεκτικές δομές σωματιδίων και πεδίων. Επιπλέον, σε ένα μετα-φυσικό επίπεδο, αυτό συνεπάγεται πως οτιδήποτε έχει ποτέ συμβεί αποτυπώνεται εκεί μέσω αυτής της κωδικοποίησης σε κυματικές παρεμβολές.
Οι αναφορές και οι συσχετισμοί με την έννοια των προτύπων στη θεωρία γνωστή ως «πεδίο μηδενικού σημείου» (zero–point–fieldtheory) είναι προφανείς και προσφέρονται ως βάσεις για την επίλυση πεισματικά επίμονων ερωτήσεων σε μια σειρά από κλάδους. Για παράδειγμα, στην προσπάθεια να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα όπως «πώς τα ανθρώπινα κύτταρα γνωρίζουν πώς να οργανωθούν έτσι ώστε να σχηματίσουν ένα βρέφος;» ο RupertSheldrake, ένας Βρετανός βιολόγος, επεξεργάστηκε μια υπόθεση της αιτιώδους διαμόρφωσης (formativecausation), που στηρίζεται στην έννοια των μορφικών πεδίων. Η θεωρία του υποστηρίζει ότι οι μορφές αυτο-οργανούμενων έμβιων όντων, από τα μόρια έως τις κοινωνίες και μέχρι τους γαλαξίες, διαμορφώνονται από αυτά τα πεδία. Σύμφωνα με τον Sheldrake, τα μορφικά πεδία διαθέτουν μια συνήχηση που ηχεί δια μέσου των γενεών με μια εγγενή, αθροιστική μνήμη σχήματος και μορφής, καθώς και συμπεριφοράς. Όλες οι κατακτήσεις όσον αφορά τη γνώση «μεταβιβάζονται» στην συνέχεια ή είναι διαθέσιμες σε κάθε επόμενη γενιά ή επανάληψη.
Στο ίδιο πνεύμα, μία συλλογική θεωρία από τους επιστήμονες Pribram, Yasue, Hamerhoff και Hagan, προτείνει ότι οι εγκέφαλοι των ζωντανών οργανισμών δεν είναι ένα μέσο αποθήκευσης αλλά ένας μηχανισμός υποδοχής υπό κάθε έννοια, με τη μνήμη να είναι μακρινός συγγενής της συνήθους αντίληψης. Ο εγκέφαλος ανακτά «παλιές» πληροφορίες με τον ίδιο τρόπο που επεξεργάζεται «νέες» πληροφορίες – μέσω ολογραφικής μεταβολής των προτύπων που βρίσκονται αποθηκευμένα στις κυματικές παρεμβολές.
Προκειμένου ο εγκέφαλος να είναι σε θέση να ανακτήσει πληροφορίες από ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο με βάση τον ολογραφικό μετασχηματισμό, είναι απαραίτητος ένας καλός δέκτης – μια οργανική κεραία τρόπον τινά. Θα πρέπει, λοιπόν, να μην αποτελεί έκπληξη ότι ένα από τα πιο ευέλικτα σχέδια κεραίας είναι σε μορφή μορφοκλασματική (φράκταλ). Στην κοινή θεωρία των Pribram, Yasue, Hamerhoff και Hagan, το φυσικό αντίστοιχο της μορφοκλασματικής κεραίας στο ανθρώπινο σώμα μπορεί να βρεθεί μέσα στους νευρώνες του εγκεφάλου σε αυτό που είναι γνωστό ως μικροσωληνίσκοι και στις μεμβράνες των δενδριτών, οι οποίοι είναι βέβαια –και οι ίδιοι– μορφοκλασματικοί στη γεωμετρίατους.
Η μορφοκλασματική διαμόρφωση,σε συνδυασμό με τις τελευταίες θεωρίες πεδίου, ως εκ τούτου, αρχίζει να συνθέτει την εικόνα ενός σύμπαντος που είναι πολύ πιο συνεκτικό και αλληλοσυνδεόμενο απ' ό,τι πιστευόταν παλαιότερα, τουλάχιστον από την επίσημη επιστήμη.
Αυτή η εικόνα γίνεται ακόμη πιο πλήρης, ανοίγοντας τη φαντασία στην σφαίρα της άπειρης δυνατότητας, την στιγμή που θεωρήσουμε ένα απλό γεγονός: ότι η αλληλεπίδραση είναι, εξ ορισμού, μια αμφίδρομη διαδικασία. Το γεγονός δηλαδή ότι ένα ζωντανό ον είναι αδύνατο να είναι παρόν χωρίς να επηρεάζει το περιβάλλον του, ακόμη και μόνο με την απλή παρουσία του. Ο Niels Bohr, ένας από τους ιδρυτές της κβαντικής φυσικής, και ο Werner Heisenberg, σημείωσαν ότι ένα ηλεκτρόνιο υπάρχει ως ένα κύμα πιθανότητας, μέχρι τη στιγμή που κάποιος το παρατηρεί, οπότε παγώνει σε μια
συγκεκριμένη κατάσταση. Μόλις σταματήσει η παρατήρηση, τότε επιστρέφει στον «αιθέρα των δυνατοτήτων». Από αυτό, και από τον μαζικό όγκο των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν από επιστημονικά πειράματα των τελευταίων χρόνων, όπως αυτά που πραγματοποιήθηκαν από τον Robert Jahn και την Brenda Dunne στο Πρίνστον, η ισχύς των επιπτώσεων της ανθρώπινης συνείδησης και σκέψης στο περιβάλλον γίνεται εμφανής. Ο Jahn και η Dunne σημείωσαν δύο σημαντικούς παράγοντες. Πρώτον, είδαν μια σαφή συσχέτιση ανάμεσα στο επίπεδο και την ποιότητα της σύνδεσης μεταξύ δύο ανθρώπων και την ισχύ της σκέψης τους, με ζευγάρια σε αρμονική σχέση μεταξύ τους να καταδεικνύουν μια ισχύ μέχρι έξι φορές υψηλότερη από ό,τι ένα μεμονωμένο άτομο. Ο δεύτερος παράγοντας σχετίζεται με τις συχνότητες του εγκεφάλου των ανθρώπινων υποκειμένων κατά τη στιγμή του πειράματος, με την αποτελεσματικότητα να αυξάνεται απότομα καθώς ο εγκέφαλος λειτουργούσε σε συχνότητες που συνήθως συνδέονται με τον διαλογισμό.
Αυτό που πιθανώς διαμορφώνει μια σκέψη περισσότερο από οτιδήποτε άλλο και την διαφοροποιεί από άλλες ψυχικές διεργασίες είναι το γεγονός ότι είναι ένα κατασκεύασμα αποτελούμενο από έννοιες. Για παράδειγμα, ένα μικρό παιδί συναντά ένα χερούλι μιας πόρτας αρκετές φορές, έως ότου το σχέδιό του –το σχήμα του, η χρησιμότητά του, η λειτουργία του– αναγνωρίζεται και η έννοια του πόμολου της πόρτας είναι ριζωμένη στη συνείδησή του. Η δύναμη μιας έννοιας, ενός ψυχικού μοτίβου, να διατηρείται στη φυσική πραγματικότητα, επαυξάνεται με κάθε επανάληψη, με κάθε εντύπωση αυτής της έννοιας. Μια σκέψη είναι, συνεπώς, ένα άθροισμα υφιστάμενων εννοιών, ένα νοητικό μοντέλο ενός συγκεκριμένου κλάσματος της πραγματικότητας – αυτό που συνήθως αναφέρεται ως μια σκεπτομορφή.
Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, πολλές σκεπτομορφές πράγματι υλοποιούνται. Ωστόσο, το αν μια σκέψη επιτυγχάνει να διατηρεί αρκετή συνοχή για να συμβεί αυτό υπόκειται σε πολλούς παράγοντες. Η έμφαση στην ομαδική εργασία που αναφέρεται πολλές φορές στις διδασκαλίες της Αλίκης Μπέιλη είναι ένας καθοριστικός παράγοντας, όπως είναι και το επίπεδο της συνοχής και της ενότητας της ομάδας – και τα δύο υποστηριζόμενα τώρα από επιστημονικά ευρήματα. Το επίπεδο της συνοχής του κατασκευάσματος αυτής τούτης της σκέψης είναι ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας, και πάλι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στη διδασκαλία, όπου η συγκέντρωση και ο διαλογισμός θεωρούνται ότι είναι κεντρικής σημασίας.
Προκειμένου η ενέργεια να ακολουθήσει και να διαμορφωθεί προς την σκέψη, έτσι ώστε να έχει κάποια σημασία, η σκέψη πρέπει να είναι ισχυρή και συνεκτική. Η ισχύς είναι σωρευτική και είναι επίσης συνάρτηση της συμβατότητας ή ευθυγράμμισης. Η συνοχή είναι συνάρτηση της ψυχικής σαφήνειας και της ολοκλήρωσης της προσωπικότητας. Με τον ίδιο τρόπο που μαθαίνει κάποιος μια γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο, ξεκινώντας από μία μόνο λέξη ή νότα και στη συνέχεια, προσθέτοντας μια δεύτερη και έπειτα μια τρίτη, συνδέοντας και συνδυάζοντας κάθε επιπλέον κομμάτι της γνώσης με τις λέξεις και τις νότες που έχουν ήδη αφομοιωθεί, κατά τον ίδιο τρόπο, έννοιες και ως εκ τούτου οι σκέψεις, τόσο στο επίπεδο του ατόμου όσο και στο ομαδικό και στο συλλογικό επίπεδο, διακλαδίζονται το ένα από το άλλο, το καθένα προσθέτοντας περισσότερο εύρος και πολυπλοκότητα, αλλά επίσης και μια συνειδητοποίηση και δόμηση σύμφωνα με το συνολικό σώμα της γνώσης. Με αυτή την έννοια, όχι μόνον η διαδικασία αλλά και το σώμα της γνώσης, η ίδια η συνείδηση, ακολουθεί ένα μορφοκλασματικό μοτίβο.
Ας φανταστούμε μια επιτάχυνση του χρόνου στο σημείο όπου ο μέσος ανθρώπινος κύκλος ζωής των 80 ετών να λαμβάνει χώρα σε περίπου ένα δευτερόλεπτο. Σε αυτήν την ταχύτητα, θα είχαμε τη ζωή –ανθρώπινη, φυτών, ζώων– να λαμβάνει μορφή από τη ζωή που είχε προηγηθεί, να ανθίζει, να μαραίνεται και να φεύγει, σαν ένα κύμα, που έρχεται και φεύγει, έρχεται και φεύγει, που σχηματίζεται και διαλύεται, σχηματίζεται και διαλύεται. Κάθε μορφή βλαστάνει σαν ένα κλαδί από την προηγούμενή της, σαν ένα φράκταλ που καλύπτει το σύνολο του χρόνου, κάθε επανάληψη προσθέτοντας ένα ακόμη στοιχείο σε ένα απέραντο, άπειρο μοτίβο έκφρασης.
Μπορούμε να επιλέξουμε να δούμε τους εαυτούς μας στο θείο μοτίβο και το θείο μοτίβο στον εαυτό μας. Μπορούμε να αναπτυχθούμε από το κλαδί που μας δίνει αυτήν τη ζωή προς το φως, έτσι ώστε περισσότερα κλαδιά να ακολουθήσουν από εμάς, και να είμαστε μέρος του θείου σχεδίου και της θείας τάξης σε όλο της το μεγαλείο.
