Vandaag de dag wordt het idee dat de democratie zich in een periode van duidelijke crisis bevindt, net zo vaak verkondigd door journalisten, commentatoren, academici en denktanks als in de publieke sfeer. Dit is niet verwonderlijk. Het snel veranderende landschap van politieke en sociale normen, de economische onzekerheid en de intensiteit van de polarisatie in liberale democratieën is ongekend. De wereldwijde verspreiding van sociale media heeft de polarisatie verder gestimuleerd en een sfeer van hyperpopulisme gecultiveerd die de stem van de “gewone” mens versterkt en gevestigde hefbomen van de waarheid omzeilt. Over het algemeen genomen is deze anti-establishment-beweging in strijd met de status-quo, maar doet ze weinig om een nieuwe weg vooruit uit te stippelen. Liberale instellingen, het fundament van democratisch bestuur, hebben moeite om bij te blijven.
Maar ondanks de wereldwijde erkenning dat de democratie in een crisis verkeert, is er weinig overeenstemming over de aard van de crisis, hoe deze moet worden aangepakt of wat een dergelijke crisis voor de toekomst betekent. De luidste van deze stemmen beweren in grote lijnen een crisis die wordt gekenmerkt door conflict, strijd, instabiliteit, achteruitgang, een verwelking van de wet – velen roepen opzettelijk angst en vrees op, voor existentiële en onoverkomelijke bedreigingen. Maar achter het geraas van de catastrofe zijn er ook stemmen van perspectief en nuance, stemmen die analyseren, verhelderen en een doordacht, zij het voorzichtig, pad naar een oplossing bieden.
Mannen en vrouwen van goede wil, en in het bijzonder zij die zich in het hart van de nieuwe groep van werelddienaren zien werken, hebben een sleutelrol te spelen in het leiden van de mensheid door tijden van crisis, die fundamenteel tijden van verandering zijn en daarom van gelegenheid tot vernieuwing en heroriëntatie. Om een dergelijke heroriëntatie tot stand te brengen, is een visie nodig die gebaseerd is op eenlijnigheid en identificatie met dat wat universeel juist en goed is, plus het onderscheidingsvermogen en de compromitterende geest die nodig zijn om een ‘weg tussen’ de paren van tegenstellingen in kaart te brengen. Deze ‘tussenweg’ is ook de hogere weg; het is de weg vooruit.
Crisis: gelegenheid, verandering, evolutie
Crisis is, in tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen, niet altijd negatief. Het is in wezen een tijd van beslissende en radicale verandering – een tijd van gelegenheden om opnieuw op te bouwen. De scheppende geest die in het hart van de menselijke evolutie ligt, gaat te werk door middel van voortdurende crises: perioden van intensivering, die leiden tot doorslaggevende momenten van beslissing, gevolgd door perioden van relatieve stabiliteit waarin de effecten van die beslissing zich uitwerken. Een korte blik op de geschiedenis van de moderne liberale democratie laat zien dat ze vele crises heeft doorstaan, bij elke wending is zij getransformeerd en geëvolueerd.
De bijna constante aard van deze crises betekent dat perioden van oplossing soms bijna onmiddellijk overgaan in nieuwe crises, omdat de snelle voortgang van de veranderingen onmiddellijk nieuwe problemen met zich meebrengt. Vanuit één invalshoek zou je kunnen zeggen dat de democratie (in ieder geval gedurende haar moderne bestaan) in een constante staat van spanning of conflict verkeert met talloze korte-termijn-crises die elkaar overlappen en op meerdere fronten tegelijk worden geconfronteerd.
Wat maakt een geestelijke crisis?
Het onderzoeken van de oorzaken van de huidige democratische crisis kan overweldigend zijn. Puur opgevat als een bestuurscrisis, omvat het vele sectoren: economische, sociale, politieke, veiligheids- en binnenlandse en buitenlandse betrekkingen. De crises worden vaak heel verschillend bekeken, afhankelijk van het land, wat benadrukt dat percepties een even grote rol spelen als sociologische gegevens en analyses.
De crisis van vandaag is er misschien meer een van identiteit, van beginselen, van idealen en van de visie die democratische naties nastreven, dan iets anders. Toch zijn er nog diepere typisch ‘geestelijke’ componenten van deze crisis die te maken hebben met de hogere orde waarop de buitenwereld is gebaseerd. Hoewel de factoren die betrokken zijn bij een geestelijke crisis noodzakelijkerwijs abstract zijn, zijn ze even archetypisch; ze liggen ten grondslag aan en zijn de oorzaak van de psychologische onrust die op zijn beurt een levende vorm geeft aan onze instellingen en overheidsstructuren. Naarmate de mensheid een tijdperk van duidelijke geestelijke ontwikkeling binnengaat, hebben dergelijke factoren steeds meer gevolgen en moeten ze dus deel uitmaken van elk alomvattend begrip van de volgende stap in de evolutie van de democratie.
De esoterische psychologie stelt dat een geestelijke crisis, of het nu voor een individu of voor een natie is, gebaseerd is op een fundamenteel conflict tussen het diepere doel en karakter van de ziel (het essentiële Zelf, de denker, de agent) en haar veranderende en steeds evoluerende uiterlijke vorm of voertuig (de persoonlijkheid). De ziel is de bron van elke menselijke deugd: liefde, wijsheid, kennis, opoffering en vele andere. Het is ook het bezielende beginsel, de levensadem, de oorzaak van de uiterlijke vorm. Het functioneert als de bemiddelende agent (het beginsel) tussen de essentiële geest en de tastbare materie. Er kan dus geen zuiver ‘geestelijke’ crisis zijn zonder een overeenkomstige materiële uitdrukking in de wereld.
De geestelijke evolutie (zowel voor de natie als voor het individu) gaat door terwijl de ziel haar licht in de vorm laat schijnen – inspirerende en uitdagende gevestigde gewoonten in de werelden van tijd en ruimte. De verhouding tussen ziele-indruk en persoonlijkheids-ontvankelijkheid of -weerstand wordt een bron van crisis in het leven van de natie, net als van het individu, en creëert een energetische omgeving die de wil kan oproepen om de waarden en beginselen in het hart van de natie te implementeren. Doel, bestemming en juiste richting krijgen vorm in de geschiedenis van de natie vanwege dit ritmische, cyclische proces – net zoals ze dat doen voor het individu.
Individuen binnen de natie die gevoelig zijn voor ziele-indrukken hebben de collectieve verantwoordelijkheid om te werken aan het opbouwen van de juiste verhouding tussen ziel en persoonlijkheid. De huidige crisis van de democratie kan worden gezien als een onderdeel van dit proces; als een in wezen geestelijke crisis met het potentieel om de naties die de liberale internationale orde vormen, vooruit te helpen in een juiste afstemming tussen de ziel en de persoonlijkheid.
Esoterisch gezien kunnen er crises van twee soorten zijn: crises van de ziel en crises van de persoonlijkheid. Geen enkele geestelijke crisis kan zich voordoen zonder een overeenkomstige crisis van de uiterlijke vorm, dus geestelijke crises zijn altijd tweeledig. Het identificeren van de geestelijke component van de huidige crisis is essentieel om ten volle te profiteren van de kans op vernieuwing en heroriëntatie die deze met zich meebrengt.
Persoonlijkheidscrises hebben te maken met de uiterlijke psyche, in het bijzonder met de uitdrukking ervan, met dat wat in wezen niet de ziel is – het ‘niet-zelf’. In het geval van een natie zou dit de verschillende sectoren van bestuur omvatten, van externe organisatie, en in grote mate de eigenschappen die de gemiddelde burger typeren. Ziele-crises hebben te maken met de hogere kwaliteiten van de nationale psyche, die belichaamd zijn in de hoogste idealen van de natie en die zich manifesteren als de speciale deugden of gaven die elke natie, als een kwestie van essentiële identiteit, naar de wereld van naties brengt.
Het is waar dat de geestelijke evolutie het verhaal markeert van de groeiende uitdrukking van de ziel in en door de verhoudingen en instellingen in de natie. Naarmate het proces van juiste eenlijnigheid en verhouding door de eeuwen heen voortschrijdt, raakt de overschaduwende ziel steeds meer betrokken bij het worden van de ziel in vorm; het Hogere versmelt intensiever en duidelijker met het lagere, en de kwaliteiten, idealen en deugden van het Hogere kenmerken in toenemende mate de wereld van de gemanifesteerde werkelijkheid.
