Η Τέχνη της  Πνευματικής Ισορροπίας

Αγαπητέ συνεργάτη,

Σύμφωνα με τις αναμνήσεις ενός πρεσβύτερου μέλους του θεοσοφικού κινήματος, η Έλενα Μπλαβάτσκυ προσεγγίστηκε κάποτε από έναν νεαρό εθελοντή με μια αναπάντητη ερώτηση που προέκυψε μέσα από μια ομαδική συζήτηση. Η ερώτηση ήταν: «Ποιο είναι το πιο σημαντικό και απαραίτητο στοιχείο στη μελέτη της θεοσοφίας;» Η απάντηση της Μπλαβάτσκυ ήταν, «η κοινή λογική». Ο εθελοντής ρώτησε τότε για το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο, στο οποίο η Μπλαβάτσκυ απάντησε: «η αίσθηση του χιούμορ». Κι όταν την πίεσε περισσότερο ρωτώντας για το τρίτο πιο σημαντικό στοιχείο, η Μπλαβάτσκυ απάντησε: «απλά ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ κοινή λογική!» ¹

Εκτός από την ανάδειξη του ζωηρού πνεύματος της Ε.Π.Μπ., η απάντησή της περιέχει το κλειδί για τη διατήρηση της πνευματικής ισορροπίας πάνω στη «στενή σαν κόψη του ξυραφιού ατραπό» που οδηγεί στο βασίλειο της ψυχής. Κι ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν μια έμφυτη κατανόηση του τι είναι “κοινή λογική”, αυτή καθίσταται αυξανόμενα πιο εσωτερική όσο περισσότερο την εξετάζουμε. Τα κείμενα της Αλίκης Μπέιλη αναφέρονται «στην “κοινή λογική” του νου» και στη λειτουργία του «να αναλύει και να συνθέτει τις πληροφορίες που μεταδίδονται από τις πέντε αισθήσεις». Εξηγούν, επιπλέον, ότι ο νους μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αισθητήριο όργανο από μόνο του, ικανό να αντιλαμβάνεται πράγματα ενός ανώτερου βασιλείου. 

Η εσωτερική ανάπτυξη απαιτεί από το νου να λειτουργεί σε δύο κατευθύνσεις, έτσι ώστε οι εσωτερικοί και εξωτερικοί κόσμοι της ύπαρξης να μπορούν να συσχετιστούν μεταξύ τους και να γίνουν αντιληπτοί ως ένα ενιαίο, ισορροπημένο σύνολο.

Η κοινή λογική είναι ανεκτίμητη σε αυτή τη διαδικασία ως ο “αναλυτικός συνθέτης όλων των ερεθισμάτων”, καθώς υποδηλώνει ψυχολογική ισορροπία και αυτό συμφωνεί με ότι η Μπλαβάτσκυ θεωρούσε το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο στην αποκρυφιστική ανάπτυξη – «την αίσθηση του χιούμορ». Όπως γνωρίζουμε, το χιούμορ συχνά προκαλεί γέλιο, καθώς είναι σαν να απελευθερώνεται το εγώ προσωρινά από την ταύτισή του με τη μορφή, βιώνοντας μια αίσθηση ελευθερίας και την ικανότητα να βλέπει τα πράγματα από μια πιο αποσπασμένη και ευρύτερη άποψη. Όσον αφορά την εσωτερική εκγύμναση, το υγιές χιούμορ αποτελεί μια ζωτική εξισορροπητική δύναμη που βοηθά τον ζηλωτή να διασκορπίσει τη γοητεία και να αποφύγει τις παγίδες του φανατισμού..

Προχωρώντας επ’ αυτού λίγο περισσότερο, η ρίζα της αγγλικής λέξης “humour” (χιούμορ) αποκαλύπτει αρκετά για την εξισορροπητική της δύναμη. Προερχόμενη από τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά, έχει τη σημασία του «χυμού» ή «σωματικού υγρού», και οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι υπάρχουν τέσσερα κύρια σωματικά υγρά ή χυμοί που σχετίζονται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Η ανάμειξη αυτών των τεσσάρων καταστάσεων θεωρούνταν υπεύθυνη για τη γενική ιδιοσυγκρασία ενός ατόμου – η ρίζα της αγγλικής λέξης temper (ιδιοσυγκρασία) σημαίνει «αναμιγνύω ή φέρνω σε κατάλληλη κατάσταση, προσαρμόζω ή αποκαθιστώ στις σωστές αναλογίες». Από αυτή την άποψη, η ασθένεια οφειλόταν σε μια ανισορροπία των τεσσάρων υγρών του σώματος, κάτι που απαιτούσε εξισορρόπηση προκειμένου να αποκατασταθεί η πλήρης υγεία [ευκρασία]. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής φιλοξενεί μια διαδικτυακή έκθεση που εξετάζει το πώς η γλώσσα αυτών των τεσσάρων χυμών διαπνέει τα λογοτεχνικά έργα του Σαίξπηρ: And there’s the humor of it.² Στην Ελισαβετιανή εποχή, ο “χυμορισμός”, όπως τον δίδασκαν οι γιατροί της Αρχαίας Ελλάδας, ήταν ακόμα η κυρίαρχη ιατρική θεώρηση. Σύμφωνα με την έκθεση, οι χυμοί θεωρούνταν «συνδεδεμένοι με τα ουράνια σώματα, τις εποχές, τα μέρη του σώματος και τα στάδια της ζωής». Μεταφερόμενοι μέσα από την κυκλοφορία του αίματος, εξέτρεφαν «τα βασικά πάθη του θυμού, της θλίψης, της ελπίδας και του φόβου – τα συναισθήματα που αποδίδονται με τέτοια ένταση στις κωμωδίες και τις τραγωδίες του Σαίξπηρ». Η Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής εντοπίζει μια σύνδεση μεταξύ της εποχής του Σαίξπηρ και της δικής μας στην κοινή αντίληψη ότι «τα συναισθήματα βασίζονται στη βιοχημεία και ότι τα φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανακούφιση της ψυχικής δυσφορίας». 

Αν και αυτή η προσέγγιση περιορίζει την ιατρική σε ένα επίπεδο αποτελεσμάτων, μια πιο αιτιώδης προσέγγιση για την εξισορρόπηση των τεσσάρων ανθρώπινων ιδιοσυγκρασιών εφαρμόζεται στην παιδαγωγική Βάλντορφ (Waldorf), σύμφωνα με τις διδασκαλίες του Ρούντολφ Στάινερ. «Η ιδιοσυγκρασία», είπε ο Στάινερ, «βρίσκεται ανάμεσα στα στοιχεία που συνδέουν τον άνθρωπο με την προγονική του γραμμή και σε αυτά που ο άνθρωπος φέρνει μαζί του από προηγούμενες ενσαρκώσεις».³ Η παιδαγωγική Βάλντορφ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην εναρμόνιση των τεσσάρων ιδιοσυγκρασιών σε αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί μια καλή και υγιής “αίσθηση του χιούμορ”, την ποιότητα που η Ε.Π.Μπ. θεωρούσε ως το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο για την εσωτερική εκγύμναση. Και όταν αυτό συνδυάζεται με το πρώτο και το τρίτο πιο σημαντικό στοιχείο –την κοινή λογική– ο μαθητής επιτυγχάνει τον πιο σημαντικό στόχο στο μονοπάτι –την πνευματική ισορροπία– μια δυναμική που απεικονίζεται θαυμάσια για εμάς στην κίνηση του γυροσκοπίου.

Θα μπορούσαμε να εξισώσουμε την “προσαρμοστική σταθερότητα” του γυροσκοπίου με την “ακλόνητη θέληση” εκείνων των πνευματικών ανθρώπων που έχουν επιτύχει εσωτερική ηρεμία στο κέντρο της ύπαρξής τους. Αυτοί οι άνθρωποι αναγνωρίζουν το δικό τους κέντρο σε σχέση με το κέντρο των άλλων και έτσι επιδεικνύουν μια δυναμική κοινωνική συνείδηση. Γνωρίζουν πώς να μοιράζονται ψυχολογικό χώρο με τους άλλους – διατηρώντας όλες τις σχέσεις σε μια κατάσταση ευφρόσυνης πνευματικής εγρήγορσης. Και όπως βλέπουμε να διατηρεί το γυροσκόπιο τον προσανατολισμό του ανεξάρτητα από το πώς κινείται το πλαίσιο γύρω του, έτσι βλέπουμε σε προηγμένα ανθρώπινα όντα μια ακλόνητη ευθυγράμμιση με την πνευματική τους πηγή, ανεξάρτητα από το πόσο πολύ οι δυνάμεις του περιβάλλοντος προσπαθούν να τα αποπροσανατολίσουν. 

Όσον αφορά την καθαρή φυσική της γυροσκοπικής κίνησης, μια μεγάλη αυθεντία στο θέμα ήταν ο Ερικ Λέθγουεϊτ (Eric Lathwaite), ο οποίος έγινε γνωστός ως ο «Πατέρας του Maglev» για την ανάπτυξη της τεχνολογίας της μαγνητικής αιώρησης, με την οποία λειτουργούν τα τρένα υψηλής ταχύτητας χωρίς τροχούς στην Ιαπωνία, την Κορέα και την Κίνα. Ωστόσο, χαρακτηρίστηκε αιρετικός επειδή υποστήριζε ότι το γυροσκόπιο εμφανίζει μια «ικανότητα αιώρησης» που αψηφά τους νόμους της κλασικής φυσικής.⁴ Πιο πρόσφατα, ο φυσικός Γουάλ Θόρνχιλ (Wal Thornhill) υποστήριξε ότι η περιστροφή του γυροσκοπίου αντισταθμίζει τους ατομικούς πυρήνες του σε τέτοιο βαθμό που «επηρεάζεται εντονότερα από τις “κοσμικές έλξεις” παρά από τη βαρύτητα της Γης, ίσως μάλιστα να απωθείται από τη Γη».⁵ Αυτή η εξήγηση αναφέρεται επειδή γεφυρώνει άψογα την εξωτερική με την εσωτερική επιστήμη, ενώ παρέχει επίσης το κλειδί για την κατανόηση των ανώτερων αντιστοιχιών για την αιώρηση.

Από την οπτική της εσωτερικής ψυχολογίας, η «ουσία του νου» πρέπει να τεθεί σε μια κατάσταση ρυθμού ή αρμονικού κραδασμού. Είναι «η επίτευξη του σημείου της τέλειας ισοστάθμισης και ισορροπίας. Αυτό το σημείο της τέλειας εξισορρόπησης προκαλεί πλέον... [μεταξύ άλλων]... την απελευθέρωση της ουσίας την οποία περιορίζει η μορφή».⁶ Μέσα από τη συμφιλίωση ή την εξισορρόπηση των ψυχολογικών δυνάμεων και των αντίρροπων δυνάμεων τους που λειτουργούν στα κατώτερα επίπεδα εκδήλωσης, η συνείδηση απελευθερώνεται πάνω στην «στενή σαν κόψη του ξυραφιού ατραπού» (η ευγενής μέση οδός του Βούδα) που οδηγεί ανάμεσα στα ζεύγη των αντιθέτων στο βασίλειο της ψυχής.

Παραδόξως, οι προσκυνητές πάνω στην ατραπό ταξιδεύουν παραμένοντας σε ακινησία. Μέσω διαλογισμού, μελέτης και υπηρεσίας, η στροφορμή όλων των ατομικών ζωών που συνθέτουν τα σώματα της εκδήλωσής τους επιταχύνεται, σε σημείο ώστε να επέλθει εξισορρόπηση της κυριαρχίας τους στη συνείδηση. Τότε, σύμφωνα με τα λόγια της Αλίκης Μπέιλη: «Όταν επιτευχθεί το σημείο του ρυθμού ή της ισορροπίας...τότε ο κάτοχος της μορφής απαλλάσσεται από τα δεσμά· μπορεί να αποσυρθεί στη γενεσιουργό πηγή του και απελευθερώνεται από το περίβλημα που μέχρι τώρα λειτούργησε σαν φυλακή. Μπορεί να διαφύγει από ένα περιβάλλον που χρησιμοποιήθηκε για απόκτηση εμπειρίας και σαν πεδίο μάχης των ζευγών των αντιθέτων».⁷

Σε αυτή τη δύσκολη μεταβατική περίοδο, η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει τη συλλογική πρόκληση να εξισορροπήσει τα ζεύγη των αντιθέτων και να προχωρήσει με ασφάλεια στην εποχή του Υδροχόου. Είναι λοιπόν ενθαρρυντικό να γνωρίζουμε ότι, σε αυτή τη μεταβατική περίοδο που διανύει ο κόσμος σήμερα, η επιρροή του Ζυγού –του ζωδίου της ισορροπίας και της εναρμόνισης– «αποκτά σταδιακά τον έλεγχο και μια θέση ισχύος στο πλανητικό ωροσκόπιο».⁸  Καθώς οι δυνάμεις της πολιτικής πόλωσης διαιρούν και συντρίβουν κοινωνίες σε όλο τον κόσμο, ας αντλήσουμε ελπίδα από αυτό το γεγονός και ας εμπιστευτούμε ότι η ανθρωπότητα, με τον καιρό, θα αποκτήσει την κοινή λογική και το καλό χιούμορ που χρειάζονται για να βρει το κέντρο της πνευματικής της ισορροπίας, να ανυψώσει το όραμά της προς το φως και να επιβεβαιώσει τον βασικό τόνο αυτού του ζωδίου: «Επιλέγω τον δρόμο που οδηγεί ανάμεσα στις δύο μεγάλες γραμμές δύναμης».

Συντροφικά συμπράττοντας στο Ένα Έργο,
Όμιλος του Κέντρου Lucis Trust

1. Sylvia Cranston, H.P.B: The Extraordinary Life and Influence of Helena Blavatsky, p.337.
2. And there’s the humor of it, National Library of Medicine, www.nlm.nih.gov/exhibition/shakespeare-and-the-four-humors/index.html
3. The Four Temperaments. GA 57: Rudolf Steiner Archive.
4. www.youtube.com/watch?v=NnonSwMn4Ig&t=53s
5. Wal Thornhill, The Long Path to Understanding Gravity, www.youtube.com/watch?v=YkWiBxWieQU
6. A.A. Μπέιλη, Πραγματεία επί του Κοσμικού Πυρός, σ.158.
7. A.A. Μπέιλη, Πραγματεία επί του Κοσμικού Πυρός, σ.159.
8. A.A. Μπέιλη, Εσωτερική Αστρολογία, σ.238.

View UK version

View US version