Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΣΦΑΙΡΩΝ
Κάθισε Τζέσικα. Κοίταξε του ουρανού ο θόλος,
πως είναι ολοκέντητος μ’ ολόχρυσα δισκάκια
Και το μικρότερο το φως απ’ όλα αυτά που βλέπεις
υμνολογεί σαν άγγελος εκεί όπου κινείται,
Εις τους χορούς των χερουβείμ με τα αθώα μάτια.
Και σε κάθε άυλη ψυχή είν΄ αρμονία τόση,
Αλλ’ όμως δεν ακούεται ενόσω την καλύπτει αυτή η φθαρτή,
η πήλινη και πρόστυχή της σκέπη. (Σαίξπηρ, Ο Έμπορος της Βενετίας – 5.1.57)
Εν μέσω της σημερινής αναταραχής και των κρίσεων που βιώνει η ανθρωπότητα και σε πλήρη αντίθεση με τις καθημερινές μας εμπειρίες, η ιδέα των αστέρων που τραγουδούν ή μιας κοσμικής αρμονίας (harmonia mundi) μπορεί να μοιάζει με αφελές όνειρο. Μήπως η Μουσική των Σφαιρών, που περιγράφεται διαχρονικά από πολλούς πολιτισμούς, δεν είναι παρά μια πλάνη, μια λαχτάρα για μια ουτοπία όπου βασιλεύει η αρμονία και η ζωή είναι προβλέψιμη; Απεναντίας, η συνειδητοποίηση ενός μουσικά συγκροτημένου σύμπαντος μπορεί ακόμα να αποτελεί έναν φάρο για όλους όσοι αναζητούν μια βαθύτερη αλήθεια που θα αποκαλύψει μια νέα σχέση μεταξύ τάξης και αταξίας ή, σε μουσικούς όρους, μεταξύ αρμονίας και δυσαρμονίας.
Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η έμπνευση για κάθε γήινη μουσική, ιερή ή κοσμική, ίσως να είναι αυτή η Μουσική των Σφαιρών, την οποία, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι, μπορεί να ακούει μόνο η ψυχή. Πρέπει λοιπόν η μουσική να είναι πάντα γλυκιά, αρμονική και απαλλαγμένη από δυσαρμονία; Φαίνεται πως όχι, διότι ακόμη και στην Προκλασική και Κλασική μουσική, οι δυσαρμονίες αποτελούσαν πάντοτε σημεία έντασης, απαραίτητα για την μουσική έκφραση, εκπροσωπώντας ένα ζεύγος αντιθέτων στον ήχο και εμπλουτίζοντας την εμπειρία μας. Ωστόσο, για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι δυσαρμονίες αντιμετωπίζονταν ως φαινόμενα που χρειάζονταν επίλυση. Αυτή ήταν η βάση του συστήματος των Αρμονικών. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, ο Σένμπεργκ (Schönberg) θεώρησε ότι η μουσική που βασιζόταν αποκλειστικά σε αυτό το σύστημα δεν μπορούσε πλέον να χρησιμεύσει ως σύνδεσμος του νου μας με το θεϊκό στοιχείο, επειδή είχε γίνει υπερβολικά βολική και προβλέψιμη. Η ανθρωπότητα είχε ανάγκη από την απελευθέρωση της παραφωνίας ως ήχου πολύτιμου και ανεξάρτητου, μια αξιακή αρχή που έκτοτε ενσωματώθηκε σε μεγάλο μέρος της μουσικής.
Αυτό που μπορούμε να συμπεράνουμε είναι ότι η δυσαρμονία και η αναταραχή διαθέτουν απεριόριστο δυναμικό να αποτελέσουν αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας της αρμονίας. Και η δομή κάθε πραγματικής ουτοπίας θα περιλάμβανε επίσης τέτοια στοιχεία αναστάτωσης, με τις δυσκολίες της ζωής να θεωρούνται ευκαιρίες για μάθηση και ανάπτυξη. Η συμβολή τους δεν έγκειται στο να καταστήσουν τη ζωή πιο χαοτική, αλλά περισσότερο πλούσια και ολοκληρωμένη. Αποτελούν βήματα στην ατραπό προς την αγάπη και προς μια βαθύτερη σύνδεση με το θεϊκό, ακριβώς όπως το έργο των Τριγώνων αποσκοπεί να εμποτίσει τον κόσμο κάθε εμπειρίας με τη σοφία και την αγάπη του πνευματικού βασιλείου. Έτσι, όταν φανταζόμαστε και ίσως ακόμη και βιώνουμε τη Μουσική των Σφαιρών, ας καλωσορίσουμε τη δυσαρμονία και την ενσωμάτωσή της σε μια αρμονία πραγματικότητας.