Σήμερα, η άποψη ότι η δημοκρατία βρίσκεται σε περίοδο έντονης κρίσης διακηρύσσεται τόσο συχνά από δημοσιογράφους, σχολιαστές, ακαδημαϊκούς και δεξαμενές σκέψης, όσο και στη δημόσια σφαίρα. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη. Το ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο των πολιτικών και κοινωνικών προτύπων, η οικονομική αβεβαιότητα, καθώς και η ένταση της πόλωσης που βιώνεται στις φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι πρωτόγνωρα. Η παγκόσμια εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει οξύνει ακόμη περισσότερο την πόλωση και έχει καλλιεργήσει μια ατμόσφαιρα υπερ-λαϊκισμού που εντείνει τη φωνή του «κοινού» ανθρώπου και παρακάμπτει τους σταθερούς άξονες της αλήθειας. Σε γενικές γραμμές, αυτό το κίνημα κατά του κατεστημένου επιτείνει τη σύγκρουση με το status quo, ενώ ελάχιστα συμβάλλει στη χάραξη μιας νέας πορείας προς τα εμπρός. Οι φιλελεύθεροι θεσμοί, το θεμέλιο της δημοκρατικής διακυβέρνησης, δυσκολεύονται να συμβαδίσουν.
Ωστόσο, παρά την παγκόσμια αναγνώριση ότι η δημοκρατία βρίσκεται σε κρίση, δεν υπάρχει ουσιαστική συμφωνία σχετικά με τη φύση της κρίσης, τον τρόπο αντιμετώπισής της, ή το τι συνεπάγεται μια τέτοια κρίση για το μέλλον. Οι πιο ηχηρές από αυτές τις φωνές διαπιστώνουν σε γενικές γραμμές μια κρίση που χαρακτηρίζεται από διαμάχη, αντιπαραθέσεις, έλλειψη σταθερότητας, οπισθοδρόμηση, μαρασμό του νόμου, ενώ – πολλές από αυτές σκόπιμα προκαλούν τον φόβο και τον τρόμο για υπαρξιακές και ανυπέρβλητες απειλές. Ωστόσο, πίσω από τη βοή της καταστροφής υπάρχουν και φωνές με άποψη και χροιά, φωνές που αναλύουν, αποσαφηνίζουν και παρέχουν μια συνετή, έστω και συγκρατημένη, προσέγγιση προς τη λύση.
Οι άνδρες και οι γυναίκες καλής θέλησης, και ιδιαίτερα όσοι εργάζονται στην καρδιά του νέου ομίλου των παγκόσμιων
υπηρετών, έχουν έναν καθοριστικό ρόλο να διαδραματίσουν οδηγώντας την ανθρωπότητα σε περιόδους κρίσης, οι οποίες είναι βασικά περίοδοι αλλαγής και, επομένως, ευκαιρίας για ανανέωση και αναπροσανατολισμό. Για να επιτευχθεί ένας τέτοιος αναπροσανατολισμός απαιτείται όραμα που βασίζεται στην ευθυγράμμιση και την ταύτιση με αυτό που είναι οικουμενικά ορθό και αγαθό και, επιπλέον, τη διάκριση και το πνεύμα συμβιβασμού που χρειάζονται για να χαραχτεί μια «οδός ανάμεσα» στα ζεύγη των αντιθέτων. Αυτή η «ενδιάμεση οδός» είναι επίσης η ανώτερη οδός· είναι η πορεία προς το μέλλον.
Κρίση: Ευκαιρία, Αλλαγή, Εξέλιξη
Η κρίση, εν αντιθέσει με την κοινή παραδοχή, δεν είναι πάντοτε αρνητική. Είναι ουσιαστικά μια περίοδος αποφασιστικής και ριζικής αλλαγής – μια περίοδος ευκαιρίας για ανοικοδόμηση. Το δημιουργικό πνεύμα που ενυπάρχει στον πυρήνα της ανθρώπινης εξέλιξης αναπτύσσεται μέσω σταθερών κρίσεων· περιόδους έντασης, που οδηγούν σε καθοριστικά σημεία απόφασης, ακολουθούμενες από περιόδους σχετικής σταθερότητας κατά τις οποίες τα αποτελέσματα αυτής της απόφασης πραγματώνονται. Μια σύντομη ματιά στην ιστορία της σύγχρονης φιλελεύθερης δημοκρατίας αποκαλύπτει ότι έχει ξεπεράσει πολλές κρίσεις, μετασχηματιζόμενη και εξελισσόμενη σε κάθε καμπή.
Ο σχεδόν διαρκής χαρακτήρας αυτών των κρίσεων έχει την έννοια ότι οι περίοδοι επίλυσης κάποιες φορές μετατρέπονται σχεδόν αμέσως σε νέες κρίσεις, καθώς η ραγδαία πρόοδος των αλλαγών επιφέρει αυτόματα νέα προβλήματα. Από μια άποψη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η δημοκρατία (τουλάχιστον καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγχρονης ύπαρξής της) βρίσκεται σε μια συνεχή κατάσταση έντασης ή διαμάχης με αναρίθμητες βραχυχρόνιες κρίσεις που αλληλο-επικαλύπτονται και χρήζουν αντιμετώπισης σε πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα.
Τι Συνιστά μια Πνευματική Κρίση;
Η ανάλυση των αιτίων της σημερινής δημοκρατικής κρίσης μπορεί να αποδειχθεί συνταρακτική. Αν την εκλάβουμε καθαρά ως κρίση διακυβέρνησης, εκτείνεται σε πολλούς τομείς: οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, σύστημα ασφάλειας, καθώς και στις εσωτερικές και εξωτερικές σχέσεις. Οι κρίσεις συχνά αντιμετωπίζονται πολύ διαφορετικά ανάλογα με τη χώρα, γεγονός που υπογραμμίζει ότι οι αντιλήψεις παίζουν εξίσου μεγάλο ρόλο με τα κοινωνιολογικά δεδομένα και τις αναλύσεις.
Η σημερινή κρίση είναι ίσως περισσότερο μια κρίση ταυτότητας, αρχών, ιδανικών και οράματος, στο οποίο προσβλέπουν τα δημοκρατικά έθνη πάνω από οτιδήποτε άλλο. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη βαθύτερες, κατεξοχήν «πνευματικές» συνιστώσες αυτής της κρίσης που ανάγονται στην ανώτερη τάξη πάνω στην οποία διαμορφώνεται ο εξωτερικός κόσμος. Αν και οι παράγοντες που υπεισέρχονται σε μια πνευματική κρίση είναι κατ’ ανάγκην αφηρημένοι, έχουν εξίσου αρχετυπικό χαρακτήρα· υπόκεινται και αποτελούν αιτία της ψυχολογικής αναταραχής, η οποία με τη σειρά της προσδίδει ζωτική μορφή στους θεσμούς και τις κυβερνητικές δομές μας. Καθώς η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια εποχή έντονης πνευματικής ανάπτυξης, οι παράγοντες αυτοί έχουν όλο και μεγαλύτερη σημασία και πρέπει να αποτελούν μέρος κάθε ολοκληρωμένης κατανόησης του επόμενου βήματος στην εξέλιξη της δημοκρατίας.
Η Εσωτερική Ψυχολογία θεωρεί ότι η πνευματική κρίση, είτε πρόκειται για ένα άτομο είτε για ένα έθνος, βασίζεται σε μια θεμελιώδη σύγκρουση μεταξύ του βαθύτερου σκοπού και χαρακτήρα της ψυχής (του ουσιαστικού Εαυτού, του στοχαστή, του μεσολαβητή) και της μεταβαλλόμενης και διαρκώς εξελισσόμενης εξωτερικής μορφής ή φορέα της (της προσωπικότητας). Η ψυχή είναι η πηγή κάθε ανθρώπινης αρετής· αγάπης, σοφίας, γνώσης, θυσίας και πολλών ακόμη. Είναι επίσης η ζωογόνος αρχή, η πνοή της ζωής, το αίτιο της εξωτερικής μορφής. Λειτουργεί ως μεσολαβητής (αρχή) μεταξύ του ουσιώδους πνεύματος και της αισθητής ύλης. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υπάρξει καμία αμιγώς «πνευματική» κρίση χωρίς κάποια αντίστοιχη υλική έκφραση στον κόσμο.
Η πνευματική εξέλιξη (για το έθνος όσο και το άτομο) συντελείται καθώς η ψυχή ακτινοβολεί το φως της στη μορφή, παρέχοντας έμπνευση και θέτοντας προκλήσεις σε εδραιωμένες συνήθειες στα πλαίσια του χρόνου και του χώρου. Η σχέση μεταξύ της εντύπωσης της ψυχής και της ανταπόκρισης ή αντίστασης της προσωπικότητας αποβαίνει μια αιτία κρίσης στη ζωή του έθνους, όπως και του ατόμου, δημιουργώντας ένα δυναμικό περιβάλλον που μπορεί να εφελκύσει τη θέληση για την εφαρμογή των αξιών και των αρχών που βρίσκονται στην καρδιά του έθνους. Ο σκοπός, το πεπρωμένο και η ορθή κατεύθυνση διαμορφώνονται στην ιστορία του έθνους εξαιτίας αυτής της ρυθμικής, κυκλικής διαδικασίας, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το άτομο.
Από εσωτερική άποψη, οι κρίσεις μπορεί να είναι δύο κατηγοριών: κρίσεις της ψυχής και κρίσεις της προσωπικότητας. Δεν υπάρχει πνευματική κρίση χωρίς κάποια αντίστοιχη κρίση της εξωτερικής μορφής, επομένως οι πνευματικές κρίσεις είναι πάντα διπλές. Η αναγνώριση της πνευματικής συνιστώσας της σημερινής κρίσης είναι ουσιαστικής σημασίας για την πλήρη αξιοποίηση της ευκαιρίας για ανανέωση και αναπροσανατολισμό που αυτή επιφέρει.
Οι κρίσεις προσωπικότητας αφορούν τον εξωτερικό ψυχισμό, και ειδικότερα την έκφρασή του, με εκείνο που κατά βάση δεν είναι η ψυχή – τον «μη-εαυτό». Στην περίπτωση ενός έθνους, αυτό θα περιλάμβανε τους διάφορους τομείς της διακυβέρνησης, της εξωτερικής οργάνωσης και σε μεγάλο βαθμό τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τον μέσο πολίτη. Οι κρίσεις ψυχής σχετίζονται με τις ανώτερες ποιότητες της ψυχής του έθνους, εκείνες που ενσωματώνονται στα υψηλότερα ιδανικά του έθνους και εκδηλώνονται ως οι ιδιαίτερες αρετές ή τα δώρα που κάθε έθνος φέρει, ως βασικό στοιχείο της ταυτότητάς του, στον κόσμο των εθνών.
Η αληθινή, πνευματική εξέλιξη είναι η ανάπτυξη της έκφρασης της ψυχής σε μορφή, μέσω των σχέσεων, των θεσμών και της κουλτούρας που συνθέτουν την εθνική ταυτότητα. Αυτή η δυναμική διαδικασία ορθής ευθυγράμμισης και σχέσης βλέπει την συμμετοχή της επισκιάζουσας ψυχής να αυξάνει, προκειμένου να καταστεί η ψυχή σε μορφή· η ανώτερη συγχωνεύεται πιο ενεργά και σαφέστερα με την κατώτερη, ενώ οι ποιότητες, τα ιδεώδη και οι αρετές της ανώτερης χαρακτηρίζουν όλο και περισσότερο τον κόσμο της εκδηλωμένης πραγματικότητας.
Τα άτομα μέσα στο έθνος που είναι ευαίσθητα στην εντύπωση της ψυχής έχουν τη συλλογική ευθύνη να εργαστούν για την ανάπτυξη ορθής σχέσης μεταξύ ψυχής και προσωπικότητας. Η σημερινή κρίση της δημοκρατίας μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος αυτής της διαδικασίας – ως μια ουσιαστικά πνευματική κρίση, με την προοπτική να οδηγήσει προς τα εμπρός τα έθνη που συνθέτουν τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη, στην ορθή προσαρμογή μεταξύ ψυχής και προσωπικότητας.
Δείτε το Ενημερωτικό Δελτίο σε PDF
Αρχική Σελίδα Ενημερωτικού Δελτίου
